ပိုၼ်းၸဝ်ႈၼၢင်းႁိူၼ်းၶမ်း ၊ တွၼ်ႈ (႗) ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းသွင်ပီႈၼွင်ႉ

 (႗) ၶေႃႈတူၵ်းလူင်းသွင်ပီႈၼွင်ႉ 

မိူဝ်ႈဢမ်ႇလႆႈၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း လူပပ်ႉလိၵ်ႈ။ ၵႂႃႇလႄႇၵၢတ်ႇ။ လႄႇပွႆးလႄႇလၢမ်း။ ႁပ်ႉၶႅၵ်ႇၸိူဝ်းမႃးလႄႇ ဢမ်ႇထၢတ်ႇဢမ်ႇဝၢႆး တီႈႁေႃသႅၼ်ဝီ။ ပေႃးပဵၼ်ၶၢဝ်းပွႆးၵၼ်ႇတေႃးၸဝ်ႈၾႃႉ ၶိူဝ်းၸဝ်ႈၶိူဝ်းၶုၼ် ဢိၵ်ႇပႃးတင်း ၼႃႈႁိူၼ်းၶဝ် မႃးထိုင်သႅၼ်ဝီ။ လၢဝ်းယၢင် မျူဝ်ႉၸႃးၵဝ်ႈၵၢင်ႉၵေႃႈ ဢွၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်လၢင်းသေမႃး။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ တေပႃးမႃး လုၵ်ႈဢွၼ်ႇယိင်း ဢၼ်တိၼ်မိုဝ်းၵႅၼ်ႇၶႅင်၊ ၶူၼ်ႁူဝ်ပွတ်းပွတ်းၵေႃႉ႞။ ၸိုဝ်ႈမၼ်းႁွင်ႉဝႃႈ ဢေႃးလိပ်ႈ။ 

ၵူၼ်းၼႂ်းဝဵင်းၶဝ်လၢတ်ႈဝႃႈ “တေလႆႈၾၢင်ႉ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇယိင်းၵေႃႉၼႆႉ တေႉတေႉ။ မၼ်းပႃးၵွင်ႈပွတ်း ၼႂ်းထူင်ပႃးမၼ်းသေ ၶိုၼ်ႈၵျွင်းဢိူဝ်ႈ” ၼႆယဝ်ႉ။ 

လွင်ႈဝႃႈ ၶိူဝ်းလၢဝ်းယၢင်ၶဝ် ၽုၵ်ႇယႃႈသေ မၢၵ်ႈမီးလီပဵၼ်မႃး ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၽႂ်ၽႂ်ၵေႃႈႁူႉယဝ်ႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်ဢမ်ႇမီးဝႂ် သုၼ်ႇတႃႇၽုၵ်ႇယႃႈ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ပိူၼ်ႈႁူႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈႁူမ်ႇၾႃႉ မီးဝႂ်သုၼ်ႇၽုၵ်ႇယႃႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢၼ်မၼ်းၽုၵ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇလႆႈၼမ်သင်။ ယဝ်ႉၵေႃႈ လႆႈၶၢႆ တီႈႁူင်းၵၢၼ် ယႃႈယႃ ၶွင်ဢိင်းၵလဵတ်ႈၵွႆး။ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈတႄႉ တေမီးသိုင်ႇၶၢႆယႃႈ ၸိူဝ်းၶၢႆတေႃႇ ၶီႈယႃႈ ၵေႃႉမီးလႅင်ႇၸိၼ်ႇၼၼ်ႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ၵူၼ်းထဝ်ႈ ၶၢင် လႄႈ လွႆ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ဢဝ်ယႃႈလမ် သႂ်ႇလေႃးၼႂ်းယႃႈသေးသေ လုတ်ႇၵေႃႈမီးယဝ်ႉ။ 

¬¬ၵၢတ်ႇမိုတ်း ဢၼ်ၵႃႉၶၢႆယႃႈၽိၼ်ႇၵေႃႈ မီးယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်ၼႆႉ ၽႄႈၸွတ်ႇလႆႈထိုင် တင်းလုမ်ႈၾႃႉၵွၼ်ႇ။ လၢႆသိုင်ႇလၢႆမိူင်း ဢိၵ်ႇပႃး မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢမႄႇရီႇၵၢၼ်ႇ တိူင်ႇၸႅင်ႈထိုင်ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉ/League of Nations။ ၸၢတ်ႈၸိုင်ႈလုမ်ႈၾႃႉၵေႃႈ မိပ်ႇႁွမ်ႈလႄႈ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် သူင်ႇပလိၵ်ႈၸုမ်း႞ မႃးၸူးၼိူဝ်သၼ်လွႆ တႃႇတေၵႂၢတ်ႇၽဵဝ်ႈပႅတ်ႈ သူၼ်ယႃႈ။ ၸုမ်းပလိၵ်ႈၼၼ်ႉ မႃးၸုတ်ႇပႅတ်ႈ သူၼ်ယႃႈ ၼႂ်းၸွၵ်ႉၸဵင်ႇ မိူင်းသႅၼ်ဝီ ၸိူဝ်းဢမ်ႇၶဝ်ႈတၢင်းၵၢၼ်ၼၼ်ႉ။ မိူဝ်ႈတႄႇမၼ်းတႄႉ ပဵၼ်ၵၢၼ်ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ယႃႈၽိၼ်ႇ ဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈမိူင်းတႆး မိူဝ်ႈပီႊ ၁၉၃၆ ၼၼ်ႉ မီးပႅတ်ႇတၼ်ႇၵွႆး။ မိူဝ်ႈပူၼ်ႉမႃးသိပ်းပီႊၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈဢွၵ်ႇမႃး ၼိုင်ႈပီႊလႂ် ၃၇ တၼ်ႇၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပိၵ်ႇထိူၼ်ႇႁၢင်ၶိူဝ်း ၸိူဝ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈယႃႈၽိၼ်ႇ တီႈဢၼ်ပလိၵ်ႈၶဝ် ဢမ်ႇယိုၼ်းထိုင်လႆႈၼၼ်ႉ ၶႅၼ်းၵႂၢတ်ႇၽဵဝ်ႈ ယၢပ်ႇၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၵဝ်ႈၵၢင်ႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဢွင်ႈတီႈၸိူင်ႉၼၼ် ၼိုင်ႈတီႈယဝ်ႉ။ ပိူဝ်ႈတႃႇ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈၶဝ် တေႁဵတ်းၵိၼ်ႁႃၵိၼ် ႁႂ်ႈပေႃးမီးၼမ်ႉတွၼ်းသမ်ႉ ဢမ်ႇမီးသင်တေႉတေႉ။ ၵုၼ်ႇသိၼ်မိူင်းၼွၵ်ႈသမ်ႉ ၶဝ်ႈမႃး ၶၼ်မၼ်းထုၵ်ႇထုၵ်ႇလႄႈ ၵုၼ်ႇသိၼ်ၼႂ်းမိူင်း ဢမ်ႇၶႄႉၶဝ်လႆႈ။ လၢဝ်းယၢင်ၵေႃႈ မီးသၢႆသိုပ်ႇပီႈၼွင်ႉၶႄႇၶဝ်လႄႈ ၵၢၼ်ၵႃႉၶၢႆမၼ်းပဵၼ်။ ၼမ်ႉတွၼ်းၽွၼ်းလီၵေႃႈမီး၊ သႂ်ႇၶွၼ်ႇထၢမ်းၸဵင်ၵေႃႈလႆႈ။ ပဵၼ်ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး ဢၼ်လႆႈၼမ်ႉတွၼ်း ၼမ်ဝႃႈၼမ်ယဝ်ႉ။ တီႈဝဵင်းလူင် ၼႂ်းၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ဢၼ်ႁွင်ႉဝႃႈ တႃႉသူၺ်ထၢင်ၼၼ်ႉ လၢဝ်းယၢင် ဢဝ်မၢၵ်ႇႁိၼ် ၵေႃႇသၢင်ႈႁိူၼ်းလူင်။ မုင်းမၼ်းတႄႉ ဢဝ်လိၼ်ၶေႃမုင်းဝႆႉ။ ႁူဝ်ႉမၼ်းၵေႃႈ လွမ်ႉဝႆႉၶႅမ်ႉၶႅမ်ႉ။ တီႈႁူဝ်ႉၼၼ်ႉသမ်ႉဢဝ် ပွတ်းမၢၼ်ႇဢွၼ်ႇ တင်းၼမ် ႁၢင်ႈၶိူင်ႈဝႆႉ။ မီးၾၵ်းတူမႆႉယႂ်ႇယႂ်ႇ ဢၼ်႞။ မၼ်းမၢၵ်ႈမီးလီပဵၼ်ၵႃႊႁိုဝ်ၵေႃႈယဝ်ႉ တိုၵ်ႉလႆႈမႃးၵၼ်ႇတေႃး ၸဝ်ႈပီႈၾႃႉ ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်းၶဝ်ယူႇယဝ်ႉ။ 

မၢင်ပွၵ်ႈ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈၵေႃႈ မႃးၶဝ်ႈပွႆးၵၼ်ႇတေႃးၸဝ်ႈၾႃႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၶဝ်ဢမ်ႇလႆႈၶုပ်ႉၶဝ်ႇၼင်ႈဝႆႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇ လၢဝ်းယၢင် ၶဝ်။ ႁၢင်ႈႁႅၼ်းဝႆႉ တင်ႇၼင်ႈ တႃႇၶဝ် တီႈၽၢႆႇၶႂႃ ႁၢၼ်ႉဢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉၼင်ႈၼၼ်ႉ။ ပေႃးဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းႁေႃ လႆႈႁၼ်ၶဝ်သုင်ၵူင်ႇယူင်ႇၵၢင်ႇငၢင်ႇ မိူၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉယဝ်ႉ။ မၢင်ၵေႃႉ ၶႅၼ်းသုင်လိူဝ် ၸဝ်ႈၾႃႉၵွၼ်ႇ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းမႃးပွႆးၵၼ်ႇတေႃးၸဝ်ႈၾႃႉၼႆႉ ၽႂ်ဢမ်ႇလႆႈတိုဝ်း ၶႅပ်းတိၼ်သွၵ်းတိၼ်သေတႃႉ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်တႄႉ တိုဝ်းႁေၶဝ်ႈမႃး ၼႂ်းႁေႃ။ ၸဝ်ႈႁူမ်ႇၾႃႉၵေႃႈ ဢမ်ႇတၵ်းသဵင်သင်။ ယွမ်းႁပ်ႉလႆႈ လွင်ႈၾိင်ႈထုင်းယဵၼ်ႇငႄႈ ဢၼ်ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၵူၼ်းမီးတၢင်းႁူႉ၊ ၵူၼ်းမီးၸႂ်ၵႂၢင်ႈၸႂ်ၵူင် ဢမ်ႇၸႂ်ႈႁိုဝ်။ ၸဝ်ႈၾႃႉၵေႃႈ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁႂ်ႈ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ထၢင်ႇမၼ်း ပဵၼ်ၵူၼ်းယိပ်းၵမ် ထုင်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇ။ 

သဵၼ်ႈတၢင်း ဢၼ်တေၵႂႃႇၸူး မိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉ လတ်းၽၢၼ်ႇ မိူင်းသႅၼ်ဝီၵႂႃႇလႄႈ ၵူၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း ၸိူဝ်းမႃးဢႅဝ်ႇမႃးလႄႇၼၼ်ႉ ၵႆႉမႃးဝႄႉတီႈႁေႃသႅၼ်ဝီသေ ၵိၼ်ၶဝ်ႈဝၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၵိၼ်ၼမ်ႉၼဵင်ႈ။ ၵမ်ႈပႃႈၼမ်တႄႉ ၸဝ်ႈဝႅၼ်းတိပ်ႉ ပဵၼ်ၵေႃႉလႆႈဢဝ်ပုၼ်ႈၽွၼ်း ႁပ်ႉဢုပ်ႇၶႅၵ်ႇ တီႈႁေႃသႅၼ်ဝီ။ ၸဝ်ႈၾႃႉ ဢဝ်ၸဝ်ႈဝႅၼ်းတိပ်ႉ ပဵၼ်တႃႇၵၢၼ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈဝႅၼ်းတိပ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ၼၢင်းယိင်း ၶိုတ်းၵၢပ်ႈၵေႃႉ႞။ တီႈၵူၼ်းၼႂ်းႁၢင်ႈၼႂ်းႁေႃတႄႉ မႁႃႇတေႇဝီႇ ၵႆႉၶႆႊၼႄ လွင်ႈမၼ်းယၢမ်ႈလႆႈၵႂႃႇထိုင် မိူင်းဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ မိူဝ်ႈမၼ်းၵေႃႉလဵၵ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးၶႅၵ်ႇၸိူဝ်းလၢတ်ႈၵႂၢမ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် မႃးလႄႇၼႆ မၼ်းႁၢႆလၢႆၵႂႃႇ တၢင်းၼႂ်းသေ မီးၸွမ်း လုၵ်ႈဢွၼ်ႇယိင်းၶဝ်ၵွႆး။ မီးမေးၸဝ်ႈၾႃႉၵေႃႉမႂ်ႇ ၵေႃႉမေႃပၺ်ႇၺႃႇပၢၼ်မႂ်ႇၼၼ်ႉၵွႆး လႆႈႁပ်ႉတွၼ်ႈဢုပ်ႇလၢတ်ႈတေႃႇၶႅၵ်ႇ။ 

ၸဝ်ႈၾႃႉလူင် ယွင်ႁူၺ်ႈ သႃႇ ၸဝ်ႈမွင်ႇ (ၵေႃႉၵၢင်တႅဝ်းၼႃႈ) လႄႈ ၶႅၵ်ႇၸဝ်ႈၼႃႈတီႈဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ဢိၵ်ႇတင်းမေးၼၢင်းၶဝ်

ပိူဝ်ႈတႃႇ ၸဝ်ႈဝႅၼ်းတိပ်ႉတႄႉ ဝဵင်းသႅၼ်ဝီၼႆႉ လီၶၢၼ်ႉတေႉတေႉ။ ပေႃးတႅၵ်ႈတူၺ်းတင်း ၵဵင်းတုင်ၶဝ်ၸိုင် သႅၼ်ဝီၼႆႉ ပေႃးတၢၼ်ႇ မၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၸွၵ်ႉထိူၼ်ႇယဝ်ႉ။ မိူင်းၵဵင်းတုင်ၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းဢၼ်ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ၊ မၢၵ်ႈမီးသေပိူၼ်ႈလူး။ တၢင်းၵႂၢင်ႈမၼ်းၵွႆးၵေႃႈ မီး ၂၀,၀၀၀ လွၵ်းလၵ်းယဝ်ႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ မီးၼႂ်းၵႄႈၵၢင် မိူင်းၶႄႇ၊ မိူင်းလၢဝ်း လႄႈ မိူင်းထႆး။ ၵဵင်းတုင်ၵေႃႈ မီးၶူးမီးဝဵင်း။ တင်ႈသဝ်းဝႆႉ ၼႂ်းတူင်ႈၼႃး ဢၼ်သၼ်လွႆလၢႆလၢႆထၢပ်ႈ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉ။ ႁေႃႁိူၼ်း တီႈၵဵင်းတုင်ၼၼ်ႉ ယႂ်ႇၵေႃႈယႂ်ႇသေ သမ်ႉၶႅၵ်းဝႆႉ ႁၢင်ႊၼူၵ်ႉယုင်း ႁၢင်ႊသၢင်ႇသီႈ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ 

မိူင်းၵဵင်းတုင်ၼႆႉ မီးၽၢႆႇဢွၵ်ႇၶူင်း မိူၼ်ၵဝ်ႈၵၢင်ႉလႄႈ ပဵၼ်ပိုၼ်ႉတီႈ ဢၼ်ၽုၵ်ႇယႃႈၽိၼ်ႇ ၼမ်သေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၾႃႉၵဵင်းတုင် ဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉ လွင်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ႁေႉႁၢမ်ႈ တႃႇၽုၵ်ႇယႃႈၽိၼ်ႇ။ မၼ်းတွပ်ႇထဵင်ဝႃႈ သင်ဢမ်ႇမီး ငိုၼ်းဢၼ်လႆႈတီႈယႃႈၽိၼ်ႇတႄႉ မၼ်းဢမ်ႇၸၢင်ႊပၼ်လႆႈ ၶွၼ်ႇဢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ယွၼ်း ၼိုင်ႈပီႊလႂ် သၢမ်မိုၼ်ႇၼၼ်ႉ ၼႆယဝ်ႉ။ 

လႆႈယူႇႁင်းၵွႆးၵေႃႉလဵဝ်ႁိုင်မႃးၵေႃႈ မွင်သေႃႇႁေႃႇမႃးယူႇယဝ်ႉ။ ႁိူၼ်းမၢၵ်ႇႁိၼ် ၶွင်လၢဝ်းယၢင်ၶဝ်လႂ် ႁေႃတၢင်ႇလင် ၼႂ်းမိူင်းတႆး ၵူႊတီႈတီႈလႄႈသင် ဢမ်ႇၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉတၢၼ်ႇ ႁေႃလူင် ၸဝ်ႈၾႃႉၵဵင်းတုင် ဢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ ႁႂ်ႈငၢႆးမိူၼ် ဝႅပ်ႇယၢင်ႇဢိၼ်းတီးယႃးၼၼ်ႉ။ 

ၸဝ်ႈဝႅၼ်းတိပ်ႉ လီၶၢၼ်ႉၼႃႇၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလီဢၢမ်းသင်။ သႅၼ်ဝီၼႆႉ မီးသဵၼ်ႈတၢင်းလူင် သဵၼ်ႈ႞ ဢၼ်ၽုၼ်ႇမုၵ်ႉၼမ်။ ယဝ်ႉၵေႃႈ မီးၵၢတ်ႇဢွၼ်ႇတီႈ႞ ႁိမ်းၽင်ႇၼမ်ႉ။ ၼင်ႇႁိုဝ် တေယႃလႆႈ လွင်ႈဢၼ်ၸႂ်ထိုင် မၢၼ်ႈၵဝ်ႇမိူင်းလင်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈဝႅၼ်းတိပ်ႉ ႁွင်ႉဢဝ်ပီႈၼွင်ႉမၼ်းၵမ်ႈၽွင်ႈ တၢင်းၵဵင်းတုင် ၸိူဝ်းၵေႃႉလဵၵ်ႉၼၼ်ႉ မႃးယူႇၸွမ်းမၼ်း တီႈသႅၼ်ဝီ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ တေပႃး လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸၢႆး ၵေႃႉမေႃၵျေႃႇမေႃမူၼ်ႈ။ မၼ်းၵႆႉၵႆႉယဝ်ႉယွၵ်ႇ ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း ဢမ်ႇယဝ်ႉဢမ်ႇဝၢႆးလႆႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပေႃးထိုင် ၶၢဝ်းၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းမႃး လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸၢႆးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းလႄႈ ၵိုတ်းၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း လီၶၢၼ်ႉဝႆႉတေႉယဝ်ႉ။ 

ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်းၵေႃႈ ၸႂ်ထိုင်ႁူင်းႁဵၼ်းယူႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢမ်ႇၶၢၼ်ႉမိူၼ် ၸဝ်ႈဝႅၼ်းတိပ်ႉ။ လႆႈယူႇႁိမ်းႁွမ်း သႅၼ်ဝီၼႆႉ လီၵျေႃႇယူႇ။ ပိူဝ်ႈတႃႇၸဝ်ႈယိင်းၶဝ် ၶႂ်ႈၽတ်ႉတႅၼ်းၼိတ်ႈၵေႃႈလႆႈ၊ ၶႂ်ႈၶီႇမႃႉလီမႃႉငၢမ်းၵေႃႈမီး။ ၵႃး လႄႈ ၵူၼ်းႁေႃႈၵႃးၵေႃႈ တူဝ်ႈတၼ်းဝႆႉ တႃႇသူင်ႇၶဝ်လႄႇ။ ပေႃးၶီႇမႃႉၸွမ်း တၢင်းလိၼ်ၵႂႃႇၼႆ တေၵႂႃႇၽႅဝ်ၼႂ်းပႃႇမႆႉ တီႈလဵင်ႉၸၢင်ႉဝႆႉၼၼ်ႉ။ ၸၢင်ႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၶူဝ်းတွၼ်ႈ ဢၼ်မိူင်းၵဵင်းတုင် သူင်ႇမႃးပၼ်။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ တီႈႁေႃပၢၼ်မႂ်ႇၼႆႉ ဢမ်ႇမီးဢွင်ႈတီႈ တႃႇလဵင်ႉၸၢင်ႉလႄႈ ၸင်ႇဢဝ်ၵႂႃႇလဵင်ႉဝႆႉ ၼွၵ်ႈဝဵင်း။ 

မၢင်ပွၵ်ႈ ၶဝ်ပီႈၼွင်ႉ ၶီႇၵႃးသေ ၵႂႃႇလႄႇသီႇပေႃႉ မိူင်းဢၼ်မီးႁိမ်းၶဝ်။ ပေႃးၵၢင်ဝၼ်း ၶဝ်လိုဝ်ႈၸွမ်း ၼွင်လုၺ်းၼမ်ႉ ၶွၼ်ႇၶရိတ်ႈ ဢၼ်မီးၵၢင်သူၼ်မွၵ်ႇၵၢႆးလၢဝ်း ၼႂ်းဝၢင်းႁေႃမႂ်ႇ ၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႉ။ မၢင်ပွၵ်ႈ ၶဝ်ၵႂႃႇလႄႇထိုင်မိူင်းယႆ။ တီႈၼၼ်ႉတႄႉ ပိၼ်ႈၽူၼ်ၵၼ်တင်း သီႇပေႃႉ။ ၸဝ်ႈၾႃႉမိူင်းယႆၼၼ်ႉ ဢဝ်မေးၵဝ်ႈၵေႃႉသေ ယူႇတီႈႁေႃမႆႉသၵ်းၵဝ်ႇ ဢၼ်လပ်းသိင်ႇမိုတ်းမိုတ်းဝႆႉၼၼ်ႉ။ မိူၼ်တင်း ႁူၼ်လင်ၵႂႃႇၶိုၼ်း ပၢၼ်မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ 

ၶၢဝ်းယၢမ်းၵေႃႈ ပူၼ်ႉၵႂႃႇ ဝၼ်း႞ယဝ်ႉဝၼ်း႞။ လွင်ႈဝႃႈ ၵၢၼ်မၢၵ်ႈမီး ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉတူၵ်းတႅမ်ႇ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ  ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်းၶဝ် ဢမ်ႇတၼ်းလႆႈႁူႉ။ ၵၢမ်ႇလီႁေ မိူင်းတႆးတႄႉ တိုၵ်ႉၵုမ်ႇလဵင်ႉလႆႈ ႁင်းၵွႆးယူႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ၽႅၼ်ႇလိၼ် မိူင်းတႆး မၢၵ်ႈမီးလီပဵၼ်လႄႈ ၵူၼ်းမိူင်းၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးတၢင်းလူဝ်ႇသင်ထႅင်ႈ။ ၶၼ်ၶဝ်ႈသၢၼ် ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ ပၵ်းၶိတ်းလူင်းၵႂႃႇၵေႃႈ ဢမ်ႇတုမ်ႉတိူဝ်ႉ ၵူၼ်းမိူင်းတႆး။ ၼႃႈၵၢၼ် ၸဝ်ႈႁႆႊၸဝ်ႈၼႃး တၢင်းမိူင်းမၢၼ်ႊတႄႉ ၵွင်ႉၵၼ်ဝႆႉတင်း ပၢင်ၵၢတ်ႇလုမ်ႈၾႃႉ။ ၶဝ်ႈသၢၼ်သမ်ႉဢွၵ်ႇဢေႇ။ ၶၼ်ၶဝ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ တူၵ်းသေတႃႉ ၶၼ်ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈသမ်ႉၵႃႊ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵူၼ်းမိူင်း တီႈသႅၼ်ဝီတႄႉ ၵိၼ်ၶဝ်ႈ ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၽုၵ်ႇ ၼႂ်းၼႃးၸဝ်ႈၵဝ်ႇၵွႆး။ ၵွပ်ႈၼႆ ဢၼ်လူဝ်ႇၵေႃႈ ဢမ်ႇမီး။ ဢၼ်လိူဝ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇမီး။ 

ၼႂ်းႁွင်ႈႁပ်ႉၶႅၵ်ႇ ႁေႃသႅၼ်ဝီၼႆႉ တေမီးၶႅၵ်ႇ ၸိူဝ်းယၢမ်ႈၶဝ်ႈဢွၵ်ႇတႃႇသေႇ လႄႈ ၸိူဝ်းၼႃႈမႂ်ႇတႃမႂ်ႇ ၼင်ႈဝႆႉ တီႈၼိူဝ်တင်ႇသူဝ်ႇၾႃႇ ဢၼ်ယဵပ်ႉဝႆႉတင်း ၽႅၼ်ႇၶတ်ႉတီႇပႃႇ။ တီႈတိုမ်းႁွင်ႈႁပ်ႉၶႅၵ်ႇၼၼ်ႉ မီးသႅင်ၾႆးလူင် ႁွႆႈဝႆႉပဵၼ်သိူင်း။ မိူဝ်ႈၶၢဝ်းၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈပီႈၾႃႉ ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်းၶဝ် မီးၸိုဝ်ႈသဵင် ၽၢႆႇၵၢၼ်မၢၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်းမႃးယဝ်ႉ။ 

မၼ်း လႄႈ ဢူၺ်းၵေႃႉမၼ်း ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် ငဝ်းလၢႆး တႃႇပဵၼ်မႃး ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ။ ၼိုင်ႈ၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်း ၵႃႊၶၼ်ၵုၼ်ႇသိၼ် ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉၵူႊတီႈ တူၵ်းၵႂႃႇၼႆႉ ပွင်ႇဝႃႈ မိူင်းၶႃႈမိူင်းႁၢႆးၶဝ် ဢမ်ႇႁႃပၼ်လႆႈ ငိုၼ်းတႃႇလၼ်ႇတၼ်ႇယဝ်ႉ။ သွင်၊ လွင်ႈဝႃႈ ဢိင်းၵလဵတ်ႈတင်း ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ ၶႄႉၶဵင်ႇၵၼ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢမ်ႇမီးယဝ်ႉ။ သၢမ်၊ မိူဝ်ႈသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ၼင်ႇႁိုဝ် မိူင်းၶႃႈမိူင်းႁၢႆးၶဝ် တေၸွႆႈႁႅင်း ၵူၼ်းသိုၵ်းၼၼ်ႉဝႆႉ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် လႆႈပၼ်ၵႂၢမ်းမၼ်ႈဝႃႈ တေပၼ်မိူင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸၼ်ႉၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ။ မိူဝ်ႈလဵဝ် တႃႇတေပွင်သၢင်ႈၸွမ်း ၵႂၢမ်းမၼ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉ လႆႈၶီၸႂ်ၸွမ်းဝႆႉယဝ်ႉ။ ၶူးမေႃလူင် ၸိူဝ်းၼင်ႈဢုပ်ႇၵၼ်ယူႇ ၼႂ်းႁွင်ႈႁပ်ႉၶႅၵ်ႇၼၼ်ႉ လၢမ်းၶၢတ်ႈလၢတ်ႈၵၼ်ဝႃႈ လၼ်ႇတၼ်ႇၼၼ်ႉ မိူဝ်းၼႃႈမႃး တေဢမ်ႇသိုပ်ႇပဵၼ်ႁူဝ်ပဵၼ်ၵၼ်းလႆႈ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉယဝ်ႉ၊ ၵူၺ်းၵႃႈ တေပႆႇၸႂ်ႈလႆႈ ၵမ်းလဵဝ်၊ ၸၢင်ႊၵိူတ်ႇပဵၼ်မႃးထႅင်ႈ သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉလူင် ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်၊ ပေႃးပဵၼ်ၼၼ် ၶဝ်တၵ်းတေလႆႈ ၸႂ်ယႂ်ႇႁႅင်းတီႈမိူင်းၶႃႈမိူင်းႁၢႆးၶဝ်ထႅင်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ 

ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်းၵေႃႈ မီးၸွမ်းၼႂ်းပၢင်ဢုပ်ႇဢူဝ်းၼၼ်ႉယူႇ။ ဝၢႆးသေ သိုပ်ႇမိုတ်ႈတူဝ်ယဝ်ႉၵေႃႈ ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်းတႄႉ ၼင်ႈယူႇဝႆႉတီႈတင်ႇသေ ပွႆႇႁႂ်ႈၵူၼ်းလူင် ဢုပ်ႇၵၼ်ထဵင်ၵၼ်ယူႇ။ မၼ်းယုမ်ႉသေ ထွမ်ႇပိူၼ်ႈဢုပ်ႇၵၼ်ၼၼ်ႉ လီၶၢၼ်ႉပေႃးတၢၼ်ႇ ၽတ်ႉလူမ်း ဢၼ်ပၼ်ႇဝႆႉယူႇ တီႈတိုမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ဝၼ်း႞ ၵူၼ်းၼႃႈပႅၵ်ႇသႅၵ်ႇလႅၵ်ႇၵေႃႉ႞ ႁွတ်ႈမႃးၼႂ်းႁွင်ႈၶပ်ႉၶႅၵ်ႇ။ ပဵၼ်ၵူၼ်းတႆး ၵေႃႉဢၼ်ႁၢမ်ႉပီးပီးမင်ႈမင်ႈ၊ ဢႃႇယုမွၵ်ႈပၢၼ်ၵၢင်။ ၾၢင်ႁၢင်ႊတူဝ်ၶိင်းမၼ်းသိုဝ်ႈၶႅင် မိူၼ်ၽူႈမီးၸၼ်ႉသိုၵ်းၵေႃႉ႞ယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽႂ်ဢမ်ႇသိုပ်ႇမိုတ်ႈပၼ်ၵေႃႈ ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း ႁူႉၸၵ်းဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၽႂ်။ ၶဝ်ဢမ်ႇယၢမ်ႈႁၼ်ၵၼ်သေတႃႉ ယၢမ်ႈငိၼ်းၸိုဝ်ႈသဵင်မၼ်းယူႇ။ မၼ်းပဵၼ် ၸဝ်ႈၾႃႉယွင်ႁူၺ်ႈ ၸဝ်ႈသူၺ်ႇတႅၵ်ႈ။ ၼႂ်းၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းပဵၼ်ထႅၼ်ႈၵေႃႉ႞ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း ၶုၵ်းၸႂ်လႆႈမႃးဝႃႈ မိူဝ်ႈမၼ်းၸွမ်းၶၢဝ်းတၢင်းႁူင်းႁဵၼ်းသေ ၵႂႃႇလႄႇၼွင်ႁၢႆးယႃႈၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈလႆႈႁၼ် ႁေႃလူင်ယွင်ႁူၺ်ႈ ၶိုၵ်ႉၶၢႆးၵႃႊႁိုဝ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ။ 

ၸဝ်ႈသူၺ်ႇတႅၵ်ႈ

ၸွမ်းၼင်ႇ ၵႂၢမ်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ႁူင်ၵၼ်ဝႃႈတႄႉ ဢမ်ႇထၢင်ႇဢမ်ႇထိူမ်သေ ၸဝ်ႈသူၺ်ႇတႅၵ်ႈ လႆႈသိုပ်ႇပုတ်ႈႁၢင်ႈတႅၼ်းႁေႃ ၸဝ်ႈလုင်းမၼ်း ၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈလုင်းမၼ်းပဵၼ် ၸဝ်ႈၾႃႉလူင် ၵေႃႉဢၼ်ယိမ်ပၼ် ႁိူဝ်းႁၢင်ႊႁၢင်းသႃႇၶမ်းလူင် တီႈ ႁေးတီႇပရႅၼ်း မိူဝ်ႈပီႊ ၁၈၉၀ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸူဝ်ႈယူႇတႂ်ႈ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ၽွင်းငမ်းၼႆႉ ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈၵၢၼ်မိူင်း မိူင်းယွင်ႁူၺ်ႈ တူၵ်းတႅမ်ႇမႃးတိၵ်းတိၵ်း။ မိူဝ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ပႆႇၶဝ်ႈမႃးၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင် ၵေႃႉဢၼ်ၼွၼ်းၽႄးၵႂႃႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်လုၵ်ႈၵဵပ်း ၸဝ်ႈမင်းတုင်းလႄႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းၸမ်ၸႂ်ၵၼ်တင်း ႁေႃၶမ်းမၢၼ်းတလေး။ ၵွပ်ႈၼႆ ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈမၼ်း ယိုင်ႈယႂ်ႇတေႉတေႉ။ ဝၢႆးလင်ၼၼ်ႉ မၼ်းၶိုၼ်းႁွင်ႉဝႆႉ မေးၸဝ်ႈမင်းတုင်းၵေႃႉ႞ လႄႈ လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်းၵေႃႉ႞ မႃးယူႇဝႆႉ တီႈႁေႃယွင်ႁူၺ်ႈၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလင် တီႇပေႃးမိၼ်း တူၵ်းသုမ်းၵႂႃႇယဝ်ႉၵေႃႈ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင် သုၵ်ႉယုင်ႈၸွမ်း ပၢင်သိုၵ်း ဢၼ်လႆႈႁိမ်ႁၢင်ႈႁိမ်ႁေႃၵၼ်။ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ၸင်ႇ ဢဝ်တိုဝ်ႉတၢင်းဢၼ်ၼႆႉသေ ၶိုၼ်ႈမႃးထိုင်မိူင်းတႆးယဝ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းလၢႆးဢၼ် ၸႅၵ်ႇၽႄသေ ၽွင်းငမ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် ၸဝ်ႈၾႃႉယွင်ႁူၺ်ႈ တႃႇတေတေႃႇသူႈလႆႈ ၽူႈၶဵၼ်မၼ်း။ ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်း မွပ်ႈပၼ် ၸိုဝ်ႈသဵင် “သႃႇ/Sir” ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ် တေလႆႈလီလႆႈပဵၼ်မႃးၸိူင်ႉၼႆ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ၵေႃႈ ၵႃႊလႆႈမွပ်ႈတႅၼ်းပၼ်ၶိုၼ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် တင်းၼမ်ယဝ်ႉ။ 

တီႈၼိူဝ်ၸိၵ်းလွႆ ဢၼ်ၵႆယၢၼ်ၵၼ်မွၵ်ႈ ၶၢဝ်းတၢင်းသိပ်းလၵ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉဝဵင်းတွင်ၵီႈ၊ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ယူႇတီႈၵႃႈၼၼ်ႉသေ မုင်ႈတူၺ်းလႆႈ ထုင်ႉယွင်ႁူၺ်ႈတင်းဢၼ်။ မိူဝ်ႈပီႊ ၁၉၁၇ တီႈႁိမ်းၽင်ႇၼွင်ဢွၼ်ႇ ဢၼ်မီးတီႈတိၼ်လွႆ ဝဵင်းတွင်ၵီႈၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ၵႃၽိူၵ်ႇတူဝ်႞။ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင် ၸင်ႇၸႂ်ႉဢဝ်ၵႃၽိူၵ်ႇၼၼ်ႉ မႃးလဵင်ႉဝႆႉ တီႈႁေႃမၼ်း။ ယုမ်ႇယမ်ဝႃႈ ၸဝ်ႈဢလွင်ႈ တၢႆၵိူတ်ႇပဵၼ်ၵႃၽိူၵ်ႇ၊ ၸၢင်ႊတေႁေႉၵင်ႈပၼ်လႆႈ ၽေးၶဵၼ်မၢၼ်ႈမိူင်း ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ်တီႉလႆႈ ၵႃၽိူၵ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈထုၵ်ႇယုၵ်ႉယွင်ႈ ႁႂ်ႈပဵၼ်ၵူၼ်းလဵင်ႉၵႃၽိူၵ်ႇ ၼႂ်းႁၢင်ႈၼႂ်းႁေႃ တေႃႇၸူဝ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ 

ၸဝ်ႈၾႃႉလူင် တႅပ်းတတ်းဝႃႈ တေၶိုၼ်းၵူႈဢဝ် သရေႇၼႃႈတႃမၼ်း ဢၼ်ယၢမ်ႈတူၵ်းတႅမ်ႇမႃး ပွၵ်ႈ႞။ မိူဝ်ႈၾႆးမႆႈႁေႃလူင်မၼ်း ပဵၼ်ၽဝ်ႇတဝ်ႊၵႂႃႇၼၼ်ႉ မၼ်းႁၼ်ထိုင်ဝႃႈ ပဵၼ်တိုဝ်ႉတၢင်း တႃႇပူၵ်းသၢင်ႈၶိုၼ်း ဢူမုၼ်ၽုင်းငဝ်းမၼ်း။ မၼ်းၸင်ႇၸၢင်ႈဢဝ် ၵူၼ်းမေႃတိၼ်မေႃမိုဝ်း ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈသေ ၵေႃႇသၢင်ႈႁေႃလူင် ဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶၢႆးလင်႞ တီႈၽၢႆႇႁွင်ႇဝဵင်း။ တီႈႁေႃမႂ်ႇလူင်ၼၼ်ႉ လၢႆးမိုဝ်းမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇတင်း လၢႆးမိုဝ်းပၢၼ်မႂ်ႇ လေႃးလႄးၵၼ်ဝႆႉ။ ႁေႃလူင်လင်ၼႆႉ ဢမ်ႇတင်ႈဝႆႉၼိူဝ်သဝ်မႆႉ မိူၼ်ၵူႊပွၵ်ႈ။ ဢဝ်မၢၵ်ႇဢုတ်ႇလႅင် ၶပ်ႉပဵၼ်သဝ်ႁွင်းပိုၼ်ႉ။ ၼိူဝ်သဝ်မၢၵ်ႇဢုတ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၸင်ႇဢဝ်မႆႉမဝ်း ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ ႁွင်ႈၵၢင်ႁေႃလူင် သၢမ်ႁွင်ႈ။ မႆႉပဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်မႆႉၵႅၼ်ႇၶႅင် ၶိုၵ်ႉၶၢႆး ဢၼ်တႆးယၢမ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းမႃး ၸဵမ်မိုၼ်ႉသိုၼ်းၵွၼ်ႇ။ ၼႂ်းဝၢင်းႁေႃၼၼ်ႉ ၵေႃႇသၢင်ႈပႃးသိုင်ႇလူင်လင်႞ တႃႇဝႆႉၵႃၽိူၵ်ႇၼၼ်ႉ။ 

ၵေႃႇသၢင်ႈႁိုင်ပဵၼ် လၢႆပီႊၵေႃႈ ႁေႃလူင် ၸဵတ်းယွတ်ႈ၊ ဢၼ်ပဵၼ်ပိူင်ၾၢင်မဵတ်ႇမၢႆ ပဵၼ်ၸဝ်ႈပဵၼ်ၸွမ်၊ ဢၼ်တေၼႄလႆႈဝႃႈ မၼ်းပဵၼ်ၵူၼ်းၵဵဝ်ႇၵွင်ႉၵၼ်တင်း ႁေႃၶမ်းမၢၼ်းတလေးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇတၼ်းယဝ်ႉတူဝ်ႈ။ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်ၵေႃႈ ၸၢမ်ႇပူႈၼွၼ်းၽႄးၵႂႃႇထႃႈ ဢွၼ်တၢင်း။ 

ၵၢၼ်ယႂ်ႇၵၢၼ်လူင် ဢၼ်မၼ်း ဢမ်ႇတၼ်းလႆႈႁဵတ်းႁႂ်ႈယဝ်ႉတူဝ်ႈထႅင်ႈဢၼ်႞ၸမ်း မၼ်းဢမ်ႇလႆႈလိူၵ်ႈဝႆႉ ၵေႃႉလႂ် တေပုတ်ႈႁၢင်ႈတႅၼ်းႁေႃမၼ်း ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢမ်ႇမီးၵႅမ်မိူင်းလႄႈ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် တႅင်ႇတင်ႈ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၵေႃႉ႞ တႃႇၽွင်းငမ်း မိူင်းယွင်ႁူၺ်ႈ တေႃႇထိုင်ဝၼ်းဢၼ် ၶုၼ်သိုင်ႇၽွင်းမိူင်းၶဝ် တေတူၵ်းလူင်း လႆႈၸႂ်ၵၼ်ဝႃႈ တေလိူၵ်ႈၽႂ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉမႂ်ႇ။ 

မိူဝ်ႈပီႊ ၁၉၂၇ ၼၼ်ႉ ၶုၼ်သိုင်ႇၽွင်းမိူင်းၶဝ် ပိုၼ်ၽၢဝ်ႇဝႃႈ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင် ဢမ်ႇမီးလုၵ်ႈမီးလၢင်း တႃႇပုတ်ႈႁၢင်ႈတႅၼ်းႁေႃသေတႃႉ မၼ်းၸဝ်ႈတၼ်းလႆႈသင်ႇဝႆႉ တႃႇဢဝ်ၵူၼ်းၼုမ်ႇဢွၼ်ႇ ၵေႃႉပဵၼ် ၽူႈမီးၸၼ်ႉ သိုၵ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈၼၼ်ႉ ယုၵ်ႉတၢင်ႇပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းၵေႃႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်လၢၼ်ၸၢႆးမၼ်းၵေႃႉ႞။ ၼႂ်းတႆးၼႆႉ ပိူၼ်ႈဢမ်ႇႁူႉၸၵ်းမၼ်းၵႃႊႁိုဝ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈတႄႉ ပိူၼ်ႈႁူႉၸၵ်းမၼ်းၼမ်။ မိူဝ်ႈလဵဝ်ၵေႃႈ တိုၵ်ႉပဵၼ် ၽူႈမီးၸၼ်ႉသိုၵ်း ဢၼ်ႁၢပ်ႇၵၢၼ်ယူႇ တီႈလႅၼ်လိၼ် ၸဵင်ႇႁွင်ႇဝၼ်းဢွၵ်ႇ။ ၶုၼ်လူင် ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ၵေႃႉၼင်ႈလုမ်း တီႈတွင်ၵီႈၵေႃႈ ပႃးၸႂ်ပႃးၶေႃးသေ ယွမ်းႁပ်ႉမၼ်း တႃႇယုၵ်ႉတၢင်ႇပဵၼ် ၸဝ်ႈၾႃႉမႂ်ႇ။ 

ဢမ်ႇမုင်ႈဢမ်ႇမွင်းဝႆႉသေ ၸဝ်ႈသူၺ်ႇတႅၵ်ႈ ၵေႃႉတိုၵ်ႉလႆႈဢႃႇယု သၢမ်သိပ်းသၢမ်ၼၼ်ႉ လႆႈသိုပ်ႇပုတ်ႈႁၢင်ႈတႅၼ်းႁေႃ ၸဝ်ႈလုင်းမၼ်း။ လႆႈပုတ်ႈပႃး ႁေႃလူင် ဢၼ်ၵေႃႇသၢင်ႈပႆႇယဝ်ႉတူဝ်ႈ ဢိၵ်ႇတင်း ၽႅၼ်ႇလိၼ်မိူင်း ဢၼ်ၵႂၢင်ႈ ၁,၃၀၀ လွၵ်းလၵ်းၼၼ်ႉ။ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉၼၼ်ႉ လိူဝ်သေ ပၢၼ်ၽူႈမီးၸၼ်ႉသိုၵ်းၵေႃႉ႞ မၼ်းဢမ်ႇမုင်ႈမွင်းဝႆႉသင်။ ဝၢႆးလင် ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ၽိုၵ်းၽွၼ်ႉပၼ်ထႅင်ႈ ႁိုင်ႁူၵ်းလိူၼ်ယဝ်ႉ ၼႂ်းပီႊ ၁၉၂၉ မၼ်းလႆႈဢွၵ်ႇတပ်ႉသိုၵ်းမႃးသေ ၶၢႆႉမႃးယူႇသဝ်း တီႈႁေႃလူင်ယွင်ႁူၺ်ႈယူႇယဝ်ႉ။

ဝၢႆးလင်ႁိုင်ၸဵတ်းပီႊယဝ်ႉ မၼ်းလႆႈတမ်းၸႂ်တႃႇတူဝ်ၵဝ်ႇယဝ်ႉ။ တူဝ်ၶိင်းမၼ်းၵေႃႈ ၶႂ်ႈပီးပီးမင်ႈမင်ႈဝႆႉယဝ်ႉလႄႈ ၼႄၾၢင်ႁၢင်ႊဝႃႈ မီးတၢင်းဢွင်ႇမၢၼ် ၼႂ်းဢႃႇယုပၢၼ်ၵၢင် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ။ မိူဝ်ႈထိုင်ဢႃႇယုသီႇသိပ်းၼႆႉ မၼ်းပဵၼ်ႁူဝ်ပဵၼ်ၵၼ်းယူႇ ၼႂ်းၸဝ်ႈၾႃႉတႆး ၸိူဝ်းမီးတၢင်းႁၼ်ၵႂၢင်ႈၼၼ်ႉယူႇယဝ်ႉလႄႈ လူဝ်ႇသိုပ်ႇယၢင်ႈၶဝ်ႈ ၵႂႃႇၼႂ်းၵၢၼ်မိူင်း တင်းမိူင်းပတ်းပိုၼ်ႉၵွႆးယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈဝၢႆးဝၼ်း ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း ၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းႁွင်ႈႁပ်ႉၶႅၵ်ႇၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈသူၺ်ႇတႅၵ်ႈ တိုၵ်ႉၶဝ်ႈၵႂၢမ်းၵၼ်တင်း ၸဝ်ႈမႄႈ ၸဝ်ႈႁူမ်ႇၾႃႉၶဝ်။ ဢဝ်ၵွၵ်းၼမ်ႉၼဵင်ႈ တၢင်ႇဝႆႉၼိူဝ်ႁူဝ်ၶဝ်ႇမၼ်း ႁႂ်ႈၵွၼ်းၵိူင်ႈဝႆႉ။ လုၵ်ႉၼႂ်းမၢၼ်ႇတႃၼႃၼႃသေ မၼ်းတူၺ်းမႃး ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း။ တီႈၼၼ်ႉ လႆႈသိုပ်ႇမိုတ်ႈၵၼ်၊ လႆႈတၵ်ႉၼၢႆယူႇလီၵိၼ်ဝၢၼ်ၵၼ်တင်း ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း ၵမ်း႞။ ပေႃးယဝ်ႉၵေႃႈ ၸဝ်ႈသူၺ်ႇတႅၵ်ႈ ၶိုၼ်းဝၢႆႇၼႃႈၸူး ၸဝ်ႈမႄႈမိူင်းသေ ဢုပ်ႇၵၼ်။ ၸဝ်ႈသူၺ်ႇတႅၵ်ႈ ႁူႉၸၵ်း ၼွင်ႉၸၢႆး ၸဝ်ႈမႄႈမိူင်း ၸဵမ်မိူဝ်ႈမၼ်း ႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်း။ ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်းၵေႃႈ ၶဝ်ႈၼင်ႈသေ ထွမ်ႇၸွမ်း လွင်ႈတၢင်းၸဝ်ႈသူၺ်ႇတႅၵ်ႈ တင်း ၸဝ်ႈမႄႈမိူင်း ၶႆႊၶိူဝ်းပီႈၶိူဝ်းၼွင်ႉၵၼ်။ 

မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈႁူမ်ႇၾႃႉၶဝ်ႈမႃးသေ တင်းၸဝ်ႈသူၺ်ႇတႅၵ်ႈ ဢွၵ်ႇၵႂႃႇလုတ်ႇလႅၼ်းယႃႈ တီႈၸၢၼ်း။ ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း ထၢင်ႇတႄႉ ၶႃသိုပ်ႇဢုပ်ႇၵၼ် ၵႂၢမ်းလိုၵ်ႉလိုၵ်ႉလမ်ႇလမ်ႇ။ လွင်ႈတၢင်း တႃႇၶႃတေဢုပ်ႇၵၼ်ၵေႃႈ မီးတင်းၼမ်။ တၢင်းလၼ်ႇတၼ်ႇပုၼ်ႉ တိုၵ်ႉယိုၼ်ယၼ်ႁပ်ႉႁွင်း ၾိင်ႈမိူင်း လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႊ/ Government of Burma Act။ ၸွမ်းၼင်ႇၾိင်ႈမိူင်းမႂ်ႇၼႆႉ မိူင်းမၢၼ်ႊတေဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၸေႊမိူင်း ဢၼ်မီးၽၢႆႇတႂ်ႈ မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး ၽွင်းငမ်းယဝ်ႉ။ တေမီးမႃး မိူင်းႁင်းၶေႃယဝ်ႉ။ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် တေလႆႈတႅင်ႇတင်ႈ ၶုၼ်ၽွင်းလူင် တႃႇမိူင်းမၢၼ်ႊၶေႃၶေႃယဝ်ႉ။ တီႈမိူင်းမၢၼ်ႊၵေႃႈ တေမီးမႃး လုမ်းတႅၼ်းၽွင်း ဢၼ်ပႃး ၽူႈတႅၼ်းၽွင်း ၸိူဝ်းဢၼ်ၵူၼ်းမိူင်းလိူၵ်ႈတင်ႈၼၼ်ႉ။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈၾိင်ႈမိူင်းၼႆႉ မုင်ႈမွင်းဝႃႈ ၾိင်ႈမိူင်းမႂ်ႇၽိုၼ်ၼႆႉ တေႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵူၼ်းၸိူဝ်းဢၼ် တုၵ်းယွၼ်း ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ႁႂ်ႈႁဵတ်းၸွမ်းၼင်ႇ ၵႂၢမ်းမၼ်ႈ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်းပၢင်သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈၼၼ်ႉ ႁၢၼ်ႉၸႂ်ပဵင်းပေႃးၵႂႃႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ယၢမ်ႈဝႃႈ တေပူတ်းပွႆႇပၼ် ႁႂ်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႊလိူဝ်ၵဝ်ႇၼႆ။

ၸဝ်ႈသူၺ်ႇတႅၵ်ႈၵေႃႈ ယၢမ်ႈပဵၼ် လုၵ်ႈသိုၵ်း ၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ ၵေႃႉဢၼ်ယၢမ်ႈတိုၵ်းတႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ၼႂ်းၵႄႈမၢၵ်ႇၵွင်ႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ ႁူႉၵႃႊသူၼ်ၸႂ် သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ် ၼႂ်းၾိင်ႈမိူင်းမႂ်ႇၼၼ်ႉယူႇ။ ၼႆႉပဵၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်း တႃႇတေတွပ်ႇတႅၼ်းပၼ်ၶိုၼ်းလူး။ မိူဝ်ႈလဵဝ် ပိူၼ်ႈဢုပ်ႇၵၼ်လွင်ႈ ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်းတူဝ်ၵဝ်ႇ ၼမ်မႃးတိၵ်းတိၵ်းသေတႃႉ ပိူဝ်ႈတႃႇမိူင်းတႆးတႄႉ ပႆႇမီးၽႂ်ဝၢႆႇတူၺ်းငွၵ်ႈတူၺ်းသေဢိတ်း။ 

ၸဝ်ႈႁူမ်ႇၾႃႉ လႄႈ ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း ၶႃပီႈၼွင်ႉ

ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း ထၢင်ႇတႄႉ ၶႃသွင်ၵေႃႉ ဢုပ်ႇၵၼ် လွင်ႈတၢင်းၸိူဝ်းၼႆႉ။ 

မိူဝ်ႈဢုပ်ႇၵၼ်ယဝ်ႉတင်း ၸဝ်ႈသူၺ်ႇတႅၵ်ႈ၊ ၸဝ်ႈႁူမ်ႇၾႃႉ ႁွင်ႉၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း မႃးၼႂ်းႁွင်ႈလုမ်းမၼ်း။ ၸဝ်ႈႁူမ်ႇၾႃႉ ယိပ်းၸေႈပွတ်းဢွၼ်ႇ ၽိုၼ်႞သေ ၸုၵ်းဝႆႉ ႁိမ်းၽိူၼ်မၼ်း။ ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း တွင်းၸေႈၽိုၼ်ၼၼ်ႉၵမ်းလဵဝ်။ ၸဝ်ႈႁူမ်ႇၾႃႉ ဢဝ်ၸေႈၼၼ်ႉ တမ်းၼႄၼိူဝ်ၽိူၼ်လႄႈ လႆႈႁၼ် လၢႆးမိုဝ်း ဢၼ်ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း လူင်းသုၵ်ႉသုၵ်ႉသၢၵ်ႉသၢၵ်ႉဝႆႉၼၼ်ႉ။ လၢႆးမိုဝ်းၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၶႃပီႈၼွင်ႉ ဢမ်ႇလႆႈထဵင်ၵၼ်မေႃးၵၼ် ၶၢဝ်းတၢင်းႁႃႈပီႊ လုမ်းလုမ်းလူး။ ၽၢႆႇၼိူဝ်ၸိုဝ်ႈမၼ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉဝႃႈ “ၵဝ်ၶႃႈ တေၵူပ်ႉၵူႈသွၼ်ႉမိင်ႈဢဝ် ၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈၶႃႈ ၸဝ်ႈႁူမ်ႇၾႃႉ” ၼႆယဝ်ႉ။ 

ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း ဢမ်ႇယုမ်ႇလႆႈဝႃႈ ၸဝ်ႈပီႈၾႃႉၶဝ် တိုၵ်ႉသိမ်းဝႆႉ ၸေႈဢွၼ်ႇၽိုၼ်ၼၼ်ႉ။ သဵင်ၸဝ်ႈပီႈၾႃႉၶဝ် ႁၢမ်ႉၶႂ်ႈလင်ဝႆႉ။ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈမၼ်းၵေႃႈ ၶဝ်ႈမႃးၼႂ်းႁူၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း ပေႃးၶူမ်းလိတ်းလိတ်းလူင်ယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈသူၺ်ႇတႅၵ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ၸဝ်ႈၾႃႉလူင် ယွင်ႁူၺ်ႈ ဢၼ်လႆႈၽွင်းငမ်းႁဵတ်းၸဝ်ႈ တီႈမိူင်းဢၼ်မၢၵ်ႈမီးလီပဵၼ်၊ မီးဢူမုၼ်ၽုင်းငဝ်းယႂ်ႇဝႆႉ ၼႂ်းမိူင်းတႆးမိူင်း႞။ မၼ်းဢမ်ႇလႆႈၸႂ်ယႂ်ႇ ၸဝ်ႈပီႈၾႃႉၶဝ် တႃႇႁႃၵိၼ်လဵင်ႉတွင်ႉႁွင်းသႆႈ။ ပၢင်ၵူပ်ႉၵူႈသွၼ်ႉမိင်ႈၼႆႉ တေဢၢၼ်းၸတ်းႁဵတ်း ၼႂ်းလိူၼ်ၸုၼ်ႇ ပီႊ ၁၉၃၇။ ၸဝ်ႈသၢဝ်ပဵၼ် တၢမ်တူဝ် ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း ၵမ်းလဵဝ်ယဝ်ႉ။ 

တေသိုပ်ႇထႅင်ႈ တွၼ်ႈ (၈) တႄႇၼႃႈႁေႃတေႃႁိူၼ်းယဝ်ႉ

🦚 ၸွင်ႈပဝ်းငဝ်းႁေႃ/The White Umbrella (3rd Edition 2017)

လွင်ႈၼၢင်းယိင်းၵေႃႉ႞ ၸိုၼ်ႇႁတ်းၶတ်းတႃႉ တႃႇလွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႊ

🦚 Patricia W. Elliot တႅမ်ႈသေ ၶုၼ်ယုင်းၶဵဝ် ပိၼ်ႇတႅမ်ႈပဵၼ်လိၵ်ႈတႆး