ပိုၼ်းၸဝ်ႈၼၢင်းႁိူၼ်းၶမ်း ၊ တွၼ်ႈ (႔) လုၵ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉ ၵေႃႉလိုၼ်း

 (႔) လုၵ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉ ၵေႃႉလိုၼ်း

ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း ၼႆႉ လႆႈဝႃႈ ၵၢမ်ႇလီတေႉယူႇယဝ်ႉ။ မၼ်းလႆႈယႂ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းမႃး မိူဝ်ႈၽွင်း ၼၢင်းယိင်း ၼႂ်းႁေႃသႅၼ်ဝီၶဝ် ဢမ်ႇထၢင်ႇဢမ်ႇထိူမ်သေ မီးဝႆႉတၢင်းလွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႊၼၼ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢမ်ႇမီးၸဝ်ႈၾႃႉ တႃႇၶဝ် တေလႆႈလုမ်းလႃးလႄႈ မႄႈၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း ပႃးတင်းမေးၸဝ်ႈၾႃႉၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁဵတ်းသူၼ်ၽၵ်းဢွၼ်ႇ တူင်ႇ႞ ႁိမ်းၶၢင်ႈတၢင်း။ မႄႈမၢႆႈၸိူဝ်းၼႆႉ ၸူမ်းဢွမ်ႇလႅတ်ႇ၊ ၸူမ်းသုတ်ႇဢၢႆလိၼ်။ ၽိဝ်ၼင်ၶဝ်ပေႃး ၶႂ်ႈၶႅမ်ႈၶႂ်ႈႁူႇမႃး။ ၶဝ်လႆႈႁုၼ်ႉလႆႈၶူဝ် ၼမ်လိူဝ်သေမိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်း။ ၵၢင်ၼႂ်ၵူႊဝၼ်း မႄႈၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်းၶဝ် လၢၵ်ႈဢွၵ်ႇမႃး မႃႉဢွၼ်ႇတူဝ်႞သေ ၶီႇၸွမ်းလွႆႁိမ်းႁွမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ ပဵၼ်မႃး ၼၢင်းယိင်းၶီႇမႃႉၵတ်ႉၶႅၼ်ႇၵေႃႉ႞ၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။

ၵႃႊပဵၼ် ၵၢၼ်မၢၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်းတႄႉ လႆႈမွပ်ႈဝႆႉပၼ် တၢင်ႇၵေႃႉတၢင်ႇၵူၼ်း ၸတ်းၵၢၼ်။ မႁႃႇတေႇဝီႇ ဢမ်ႇၼၼ် ၵေႃႉပဵၼ်မႄႈ ၸဝ်ႈၵႅမ်မိူင်းၼၼ်ႉ မီးသုၼ်ႇၽွင်းငမ်း ၸိူင်ႉၼင်ႇ ၵူၼ်းၸၢႆးၶဝ်ယူႇ။ တီႈမိူင်းၵဵင်းတုင် ဢၼ်ပဵၼ်မိူင်းတႆး ယႂ်ႇၵႂၢင်ႈသေပိူၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ၼၢင်းယိင်းၵေႃႉ႞ ဢၼ်ႁိၵ်ႈၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈၼၢင်းတိပ်ႉထီးလႃးၼၼ်ႉ ယၢမ်ႈႁဵတ်းၸဝ်ႈ ၽွင်းငမ်းမႃးယူႇ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ပၼ်ၼႃႈလႄႈ မၼ်းၵေႃႈ ၸင်ႇမီးဢႃႇၼႃႇမႃးၸိူင်ႉၼႆ။ မိူဝ်ႈၸဝ်ႈၼၢင်းတိပ်ႉထီးလႃး တိုၵ်ႉပဵၼ် ၸဝ်ႈယိင်းဢွၼ်ႇ ၽႂ်ပႆႇႁူႉၸၵ်း၊ မၼ်းယၢမ်ႈလၵ်ႉၶဝ်ႈၵႂႃႇၼႂ်းပၢင်သဝ်း သိုၵ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် မိူဝ်ႈယၢမ်းလပ်းသိင်ႇမိုတ်းမိုတ်းၼၼ်ႉသေ ပွင်ႇၶၢဝ်ႇပၼ်ဝႃႈ ၵူၼ်းၸဝ်ႈၾႃႉ ၶိုင်ႁႃ မႃးႁဵတ်းၶဵၼ်တိုၵ်း ဢိင်းၵလဵတ်ႈၼႆ။ 

ဝၢႆးလင်မႃး ၸဝ်ႈၼၢင်းတိပ်ႉထီးလႃး ၶိုၼ်းသပ်းလႅင်းၼႄဝႃႈ “ၵဝ်ဝူၼ်ႉဝႃႈ တႆးၼႆႉ တေလႆႈမီးၸဝ်ႈ။ ၵဝ်လႆႈၸႂ် ဢိင်းၵလဵတ်ႈ လိူဝ်သေ ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈ” ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ မၼ်းၵေႃႈ ႁဵတ်းတဝ်ႉဢူၵ်းသေ ၽွင်းငမ်းမိူင်း တၢင်တူဝ် ၵႅမ်မိူင်း ၵေႃႉတိုၵ်ႉႁႃ ပဵၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸၢႆး ဢႃႇယု သိပ်းသၢမ်ၶူပ်ႇ။ 

တီႈသႅၼ်ဝီတႄႉ ဢမ်ႇမီးတဝ်ႉဢူၵ်း၊ ဢမ်ႇမီးမႁႃႇတေႇဝီႇ။ ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်းၼႆႉ ဝႆႉမေးၼၢင်းမၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်မူတ်း။ ဢမ်ႇတွၼ်ႉယုၵ်ႉတၢင်ႇ မေးသေၵေႃႉၵေႃႉ ႁႂ်ႈသုင်သေ တၢင်ႇၵေႃႉ။ မၼ်းၵေႃႈ မီးလွင်ႈမီးတၢင်းယူႇ ႁင်းၵွႆးမၼ်း။ မိူဝ်ႈၽွင်း ဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁဵတ်းၸဝ်ႈၾႃႉၼၼ်ႉ ၶုၼ်သိုင်ႇၽွင်းမိူင်းၶဝ် လႆႈၸတ်း ၵၢၼ်မၢၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်း။ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ၵေႃႈ ပၵ်းတႃတူၺ်းၸွမ်းဝႆႉ။ လိူဝ်သေ ၵၢၼ်မၢၼ်ႈၵၢၼ်မိူင်းၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈ ၶဝ်လႆႈၵဵပ်းႁႃပၼ် လုၵ်ႈသိုၵ်း တႃႇၶဝ်ႈႁၢပ်ႇ ၼႂ်းတပ်ႉသိုၵ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ၊ တႃႇၵႂႃႇၶဝ်ႈပၢင်တိုၵ်း တီႈၵႆတီႈယၢဝ်။ 

မိူဝ်ႈၶၢဝ်းမႆႈ ပီႊ ၁၉၁၇၊ ၽွင်းၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း တိုၵ်ႉလႆႈၼိုင်ႈၶူပ်ႇ၊ လုၵ်ႈသိုၵ်းတႆး ၵမ်ႈၽွင်ႈ လႆႈၶီႇႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃးသေ ၽႅဝ်ၵႂႃႇထိုင်ၼႃႈသိုၵ်း တီႈ မႄႉသူဝ်ႇပူဝ်ႇတေးမီႇယႃႇ/Mesopotamia။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ပႃးဝႆႉ ၽူႈၸၢႆးဢွၼ်ႇ ၵေႃႉတေပဵၼ်မႃး တူၼ်ႈႁိူၼ်းမၼ်း မိူဝ်းၼႃႈ။ ၽူႈၸၢႆးၵေႃႉၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸၼ်ႉသိုၵ်းႁၢၼ်ဢွၼ်ႇ ၼႂ်းတပ်ႉၵွင်မိူင်းမၢၼ်ႊ မၢႆ (၈၅)၊ ၼိုင်ႈဝၼ်းလႂ် လႆႈငိုၼ်း ၁၄ သျီႇလိင်ႇ/shilling ၵွႆး။ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းၵေႃႉဢၼ် ဢမ်ႇမီးတၢင်းၶိုၼ်ႈယႂ်ႇသင်လႆႈ။ ငိုၼ်းလိူၼ်မၼ်း လႆႈဢိတ်းဢွၼ်ႇၵွႆး သေတႃႉ မၼ်းလႆႈၶၢမ်ႈၼမ်ႉ ထၢႆႉၵရိတ်ႇ/Tigris သေ ၶဝ်ႈတိုၵ်း လုၵ်းထႅၼ်ႉ သိုၵ်းထူႇရႃႇၶီႇ/Turkish ၶဝ် ဢၼ်မီးၼႂ်းပႃႇႁၢတ်ႇသၢႆး။ မၢၵ်ႇၵွင်ႈ လႄႈ ၸၢၵ်ႇမၢၵ်ႇမွၵ်ႈ ၽၢႆႇၽူႈၶဵၼ် ယိုဝ်းမႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ မိၼ်ၶဝ်ႈမႃးၽၢႆႇၶဝ် မိူၼ်ၽုင်ၽိုင်ႈလူင်ယဝ်ႉ။ တႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ တေဢွင်ႇပေႉသိုၵ်းၼၼ်ႉ ယူႇတီႈမိူင်းမၢၼ်ႊသေ ၸွႆႈထႅမ်ပၼ်ၼမ်တေႉတေႉယူႇ။ ႁိူဝ်းဢၢႆႊၼမ်ႉ ၅၃ လမ်း၊ ႁိူဝ်းၸၢၵ်ႈလူင် ၄၃ လမ်း၊ ႁိူဝ်းၽႅပ်ႉ ၂၀ လမ်း၊ ႁိူဝ်းတၢင်ႇၵုၼ်ႇ ႁူၵ်းလမ်း၊ ႁိူဝ်းၶုတ်းသၢႆး သီႇလမ်း။ လိူဝ်ၼႆႉၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႊ ၵူႈပၼ်ငိုၼ်း ၂၇ လၢၼ်ႉပၢႆ ႁႃႈသႅၼ် တႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈ။ တႃႇၵူၼ်းၶႆႈၼၢဝ် လႄႈ ၵူၼ်းမၢတ်ႇၸဵပ်းသမ်ႉ ၸွႆႈမႃး ၂၉ သႅၼ်။ တႃႇၵူႊလွင်ႈလွင်ႈ သမ်ႉ ၸွႆႈမႃး ၁၈ သႅၼ်ပၢႆႁႃႈမိုၼ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ မိူၼ်ၵူၼ်းၵူႊၵေႃႉ ႁူႉဝႆႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ မိူင်းမၢၼ်ႊၼႆႉ ပဵၼ်မိူင်းမၢၵ်ႈမီးလီပဵၼ် မိူင်း႞။ ပဵၼ်သိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈဝႆႉသေတႃႉ ပီႊၼၼ်ႉ သူင်ႇဢွၵ်ႇလႆႈ ၶဝ်ႈသၢၼ် ၁.၇ လၢၼ်ႉတၼ်ႇယူႇယဝ်ႉ။  

ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၸွႆႈထႅမ် ၸိူင်ႉၼႆလႄႈ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ယိၼ်းၸူမ်းတေႉတေႉ။ ဝၢႆးပၢင်သိုၵ်းလူင်ၼႆႉ ယဝ်ႉတူဝ်ႈၵႂႃႇ ၶဝ်ဢၢၼ်းၶပ်ႉၶိုင်ပၼ် လွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႊတႃႇမိူင်းမၢၼ်ႊ ႁႂ်ႈၼမ်လိူဝ်ၵဝ်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ၵေႃႉ႞ လၢတ်ႈတၢင်းႁၼ်ထိုင်မၼ်းဝႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းမၢၼ်ႊၼႆႉ “မီးၼမ်ႉၸႂ် ပီႈဢွၵ်ႇၼွင်ႉၶႆႇၵၼ်၊ မီးၼမ်ႉၸႂ်ဢူၺ်းလီတေႃႇ မိူင်းတုမ်ၵႅၼ်ႇႁဝ်းၶႃႈတေႉတေႉ” ၼႆယဝ်ႉ။

ပိူင်ပဵၼ်ယိုင်ႈယႂ်ႇၸိူဝ်းၼႆႉ မီးယူႇတၢင်းၼွၵ်ႈလုမ်ႈၾႃႉ ဢၼ်ၵႆၵၼ်တင်း ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်းဢွၼ်ႇၼၼ်ႉ။ လုမ်ႈၾႃႉ ဢၼ်ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း ႁူႉၸၵ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်တီႈမၢႆတွင်း ဢၼ်ၽုတ်းဢွၵ်ႇမႃး ၼႂ်းၸႂ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ဢၼ်ဢမ်ႇမီး တီႈတႄႇ တီႈတိူၵ်ႈ ၵၸၢၵ်ႇၵၸၢႆဝႆႉၼၼ်ႉၵွႆး။

ပွၵ်ႈ႞တႄႉ ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း လႆႈၵႂႃႇၶၢဝ်းတၢင်း။ ဢၼ်ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း တွင်းလီလီၼၼ်ႉတႄႉ ပဵၼ်တႃႈလႅင်ၾႆး ဝဵင်းပၢင်ႇဢူး တီႈသၼ်လွႆတႆး သုတ်းတိူၵ်ႈ။ ပီႈဢၢႆႈလူင် ၵေႃႉတီႈသွင် လုၵ်ႉတီႈ မိူင်းၵုတ်ႈ လူင်းမႃး ႁူပ်ႉၶဝ်တီႈၼၼ်ႉ။ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် သူင်ႇမၼ်းၵႂႃႇယူႇဝႆႉ တီႈမိူင်းၵုတ်ႈ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း ပႆႇၵိူတ်ႇ။ ပီႈဢၢႆႈမၼ်း ဢုမ်ႈဝႆႉလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸၢႆးၵေႃႉ႞။ လႅပ်ႈတေယႂ်ႇလိူဝ် ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း ဢိတ်း႞ၵွႆး။ မႄႈလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸၢႆးၼၼ်ႉ လၢတ်ႈဝႃႈ “ၼႆႉပဵၼ် လၢၼ်ၸၢႆး ယိင်းယဝ်ႉ” ၼႆ။ 

တီႈမၢၵ်ႇႁူဝ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸၢႆးၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ႁွႆႈဝႆႉ ၵႅဝ်ႈသႅင် ၸိူဝ်းပဵၼ် သႅင်လႅင်၊ သႅင်ၶဵဝ် (မျႃႉ) လႄႈ သႅင်သွမ်ႇ

မိၵ်ႈမၢႆ တပ်ႉၵွင်မိူင်းမၢၼ်ႊ မၢႆ (၈၅) ဢၼ်ပႃးလုၵ်ႈသိုၵ်းတႆး ၵမ်ႈၽွင်ႈ ၸိူဝ်းလႆႈၵႂႃႇတိုၵ်း ထိုင်မႄႉသူဝ်ႇပူဝ်ႇတေးမီႇယႃႇ မိူဝ်ႈသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ

ဢၼ်ဢွၵ်ႇတီႈမိူင်းၵုတ်ႈ။ ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း ယူႇၼႂ်းတၵ်းမႄႈမၼ်းသေ ယိုၼ်းမိုဝ်းတူၺ်း ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ႁိူဝ်ႈသွင်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ။ ပီႈဢၢႆႈ ၵေႃႉတီႈသွင်ၶဝ် ၶူဝ်သေ ဢဝ်ငိုၼ်းသွင်ပျႃး ယိုၼ်ႈပၼ် ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း။ မၢၵ်ႈမီးတေႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း ဢမ်ႇႁူႉဝႃႈ တေလႆႈဢဝ်ႁဵတ်းသင်။ ၼႆလႄႈ ဢဝ်ငိုၼ်းၼၼ်ႉ ယိုၼ်ႈပၼ်မႄႈမၼ်းဝႆႉ။ 

ယဝ်ႉၵေႃႈ ဢၼ်တွင်းထႅင်ႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်ႁိူၼ်းပီႈဢၢႆႈလူင်ၶဝ် တီႈယၼ်ႇၵုင်ႇ။ ပီႈဢၢႆႈလူင်ၶဝ် ဢမ်ႇမီးတီႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈတေႉ ၶဝ်ၵႂႃႇပၢင်ၸႃႉမၼ်းၵွႆး။ ၽိူဝ်ႇပွၵ်ႈမႃးၶိုၼ်းသႅၼ်ဝီယဝ်ႉၵေႃႈ လွင်ႈပၢင်ၸႃႉၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း ဢမ်ႇတွင်းသင်။ ဢၼ်မၼ်းတွင်းၼၼ်ႉတႄႉ လုၵ်ႉတီႈႁူးလႅင်း ႁိူၼ်းပီႈဢၢႆႈလူင်ၶဝ်သေ လႆႈႁၼ်ၵွင်းမူးလူင် သူၺ်ႇတၵုင်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၵွင်းမူးလူင်ၼၼ်ႉ ဢဝ်ၶႅပ်းၶမ်းတဵၵ်းဝႆႉ၊ တီႈထီးပၢႆၵွင်းမူးၵေႃႈ ႁွႆႈဝႆႉ ၵႅဝ်ႈသႅင်ၵူႊမဵဝ်းမဵဝ်း။ ၶႂ်ႈမိူၼ် ၵႅဝ်ႈသႅင် ဢၼ်ႁွႆႈဝႆႉ တီႈမၢၵ်ႇႁူဝ် လၢၼ်ၸၢႆးဢွၼ်ႇမၼ်းလႄႈ ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း ဢဝ်မိုဝ်းမၼ်း ယိုၼ်းတူၺ်းသေတႃႉ ဢမ်ႇထိုင်လႆႈ။ 

လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း တွင်းၽွင်ႈ ဢမ်ႇတွင်းၽွင်ႈၵွႆး။ ပီႈဢၢႆႈမၼ်းသွင်ၵေႃႉ ဢၼ်ႁူမ်ႈဢူႈ ဢမ်ႇႁူမ်ႈမႄႈၼႆႉ ပိူၼ်ႈသူင်ႇၵႂႃႇယူႇ တၢင်ႇတီႈသီႇလႅၼ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မိူဝ်ႈပီႈဢၢႆႈ ၵေႃႉတီႈသွင် ပွၵ်ႈမႃးႁေႃသႅၼ်ဝီၼၼ်ႉၸင်ႇ ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း လႆႈႁူႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ပီႈဢၢႆႈမၼ်းၼႆႉ ထဝ်ႈၵေႃႈထဝ်ႈ၊ လင်ၵေႃႈၵွမ်းလႄႈ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵႂႃႇတေႉယဝ်ႉ။ 

ၵွပ်ႈသင် ပီႈဢၢႆႈမၼ်းသွင်ၵေႃႉ လႆႈပၢႆႈၵႂႃႇယူႇ တီႈၵႆ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁူႉၸွမ်းသေဢိတ်း။ မၼ်းၵွႆး ၶႂ်ႈႁူႉဝႃႈ ၵွပ်ႈသင်ၵၢင်ဝၼ်းဢွၵ်ႇမႃး၊ ၵွပ်ႈသင်ၵၢင်ဝၼ်းတူၵ်းၵႂႃႇ၊ ၵွပ်ႈသင် ၵူၼ်းမိူင်းၼွၵ်ႈၶဝ် မႃးယူႇဝႆႉ တီႈမိူင်းတႆး ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းမိူင်းၼွၵ်ႈ ၵေႃႉဢၼ်မၼ်းႁူႉၸၵ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ဝုၼ်ႇထွၵ်ႈ မိတ်ႇသတႃႇ ၵေႃႇတူႇဢိၼ်ႇ/Gaudoin ၵေႃႉမီးတီႈသႅၼ်ဝီၼၼ်ႉၵွႆး။

မိတ်ႇသတႃႇ ၵေႃႇတူႇဢိၼ်ႇ လႄႈ မေးမၼ်း ယူႇသဝ်းဝႆႉ တီႈႁိူၼ်းဢွၼ်ႇလင်႞ တီႈသႅၼ်ဝီ။ မၼ်းမႃးၶတ်းၸႂ် ၶုတ်းၼႄ ၼမ်ႉမေႃႇလၢႆးမႂ်ႇဝႃႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၽိူဝ်ႇမၼ်းၶုတ်းၼႄ ၼမ်ႉမေႃႇမၼ်းသမ်ႉ ႁႅင်ႈၵႂႃႇပႅတ်ႈ။ ၵွပ်ႈၼႆ ၵူၼ်းသႅၼ်ဝီၶဝ် ဢၢမ်းၵႂႃႇပႅတ်ႈ။ ၼႂ်းမိူင်းတႆးၼႆႉ ၶုတ်းၵႃႈလႂ်ၵေႃႈ ဢွၵ်ႇၼမ်ႉလူး။ ဢၼ်မၼ်းပႃးၸႂ်ထႅင်ႈသမ်ႉ ၵၢၼ်တေႃးၶူဝ်း။ မၼ်းဝူၼ်ႉဝႃႈ သင်ဝႃႈ ၵူၼ်းမိူင်း တေၸႂ်ႉတိုဝ်း တေႃးၵီႇမိုဝ်း ဢၼ်မၼ်းၶူင်ၼႆ တေၸၢင်ႊႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၶဝ်လႆႈငိုၼ်း ၽဵၼ်ႈၽဵၼ်ႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းတေႃးၶူဝ်း ၼႂ်းပိုၼ်ႉတီႈတႄႉ တိုၼ်းႁူႉယူႇယဝ်ႉ ၶဝ်ႁဵတ်းႁိုဝ် ၶတ်းၸႂ်တေႃးၶူဝ်းၶၢႆၵေႃႈ တေဢမ်ႇၶႄႉၶႅင်ႇလႆႈ တင်းၶူဝ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် တေႃးၶၢႆလႆႈပေႃးပေႃးၼၼ်ႉ။ 

ၵူၺ်းၵႃႈ ၼင်ႇႁိုဝ် မၼ်းၵေႃႈ တေမီးၼႃႈမီးတႃၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈယိင်းဢွၼ်ႇ ၼႂ်းႁေႃၶဝ် ၵႂႃႇၶဝ်ႈႁဵၼ်း ပၢင်သွၼ်တေႃးၶူဝ်း တီႈမၼ်း။ ပေႃးလႆႈၵႂႃႇလႄႇ ႁိူၼ်းဢွၼ်ႇ ၵေႃႇတူႇဢိၼ်ႇၶဝ် ပူဢွၵ်ႇၶဝ်ၼႆ ၸဝ်ႈယိင်းဢွၼ်ႇၶဝ် ၸူမ်းတေႉတေႉ။ ပေႃးၽႅဝ်တီႈႁိူၼ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်လႆႈၵိၼ် ၼမ်ႉၼဵင်ႈဝၢၼ်၊ ၶဝ်လႆႈဢုပ်ႇ၊ ၶဝ်လႆႈယူႇလွတ်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းလႅဝ်း လူမ်ၸႂ်လူမ်ၶေႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

မီးဝၼ်း႞ မိတ်ႇသတႃႇ ၵေႃႇတူႇဢိၼ်ႇ ႁၢႆလၢႆၵႂႃႇပႅတ်ႈ။ ပီႈသၢဝ် ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်းၶဝ် ၵေႃႉၸိုဝ်ႈဝႃႈ ၸဝ်ႈသႅင်ဢူ ၵေႃႈ ႁၢႆလၢႆၵႂႃႇပႅတ်ႈ။ ၶၢဝ်ႇႁူင်ဝႃႈ ၸဝ်ႈသႅင်ဢူ လႄႈ မိတ်ႇသတႃႇ ၵေႃႇတူႇဢိၼ်ႇ ပၢႆႈၸွမ်းၵၼ်ၵႂႃႇ တၢင်းမိူင်းၶႄႇ ၼႆယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇမီးၽႂ်သေႉၼေး ၸဝ်ႈသႅင်ဢူ။ ၽိဝ်ၼင် ၸဝ်ႈသႅင်ဢူ ၼၼ်ႉ ၶၢဝ်ၵေႃႈၶၢဝ်၊ မၢၵ်ႇတႃမၼ်းၵေႃႈ လွၵ်းမိူၼ် ၵူၼ်းယူႇရူဝ်းပႃႇၶဝ်။ ၼႆလႄႈ မၼ်းတိုၼ်းပႃးၵၢမ်ႇၸႃႇတႃႇ တႃႇလႆႈၵၼ်တင်း ၵူၼ်းယူႇရူဝ်းပႃႇၵေႃႈ ဢမ်ႇႁူႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼၢင်းယိင်း ၼႂ်းႁၢင်ႈၼႂ်းႁေႃၶဝ် ဢိတ်းလူ မိတ်ႉသိတ်ႈ ၵေႃႇတူႇဢိၼ်ႇ ၵေႃႉသဵင်ႈတၢႆၵႂႃႇ မိူဝ်ႈတိုၵ်ႉၵိူတ်ႇလုၵ်ႈ ဝၢႆးသေ ၽူဝ်မၼ်းတင်း ၸဝ်ႈယိင်း လၵ်ႉပၢႆႈၸွမ်းၵၼ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉ။ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼၼ်ႉတႄႉ ဢမ်ႇတၢႆ။ ဝၢႆးလင်မႃး ၸဝ်ႈသႅင်ဢူ ၶဝ်ပူႇဢွၵ်ႇ ပွၵ်ႈမႃးမိူင်းတႆးၼၼ်ႉ ၶႃၶိုၼ်းဢဝ်လဵင်ႉဝႆႉ။ 

လုၵ်ႈသိုၵ်းမိူင်းမၢၼ်ႊ ၵမ်ႈၽွင်ႈ ၸိူဝ်းလႆႈၵႂႃႇတိုၵ်း ထိုင်မႄႉသူဝ်ႇပူဝ်ႇတေးမီႇယႃႇ မိူဝ်ႈသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉ ပွၵ်ႈၵမ်းၼိုင်ႈ

ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း ထၢင်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းလူင်ၶဝ် တေဢဝ်လိူင်ႈ မိတ်ႇသတႃႇ ၵေႃႇတူႇဢိၼ်ႇ ၼႆသေတႃႉ တီႈတေႉ လႆႈငိၼ်းဝႃႈ မိူဝ်ႈမၼ်းယူႇတၢင်းၸေႊမိူင်းယုၼ်ယၢၼ် မိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉ မၼ်းႁဵတ်းပၼ်ၵၢၼ် တႃႇၵူၼ်းလူင်ၶဝ် ဢွင်ႇမၢၼ်လီငၢမ်း ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းၸွႆႈထႅမ်ပၼ်လႆႈ ၼင်ႇႁိုဝ် ၸဝ်ႈၾႃႉၵေႃႉ႞ ဢၼ်မီးၸႂ်ၶႂ်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼၼ်ႉ ပေႃးယဵၼ်ၵႂႃႇၶိုၼ်းၼႆယဝ်ႉ။ ၼႆလႄႈ ၵူၼ်းလူင်ၶဝ် ပွႆႇဝၢင်းပၼ် လွင်ႈမၼ်းလၵ်ႉပၢႆႈၵႂႃႇၼၼ်ႉ။ ဝၢႆးၼႆႉ လႆႈၶိုၼ်ႈၸၼ်ႉတၼ်းႁဵင်းသေ ၶၢႆႉၵႂႃႇပၢင်ႇဢူး။ မၢင်ပွၵ်ႈ ပိူၼ်ႈႁၼ် မၼ်းၼုင်ႈသိူဝ်ႈယၢဝ်းလူင်မၼ်း လၢၵ်ႈလိၼ် ပႆၶိုၼ်ႈပႆလူင်း ၼိူဝ်သဵၼ်ႈတၢင်း မၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၼႃးပၢင်ႇ ၼႆယဝ်ႉ။

ၸိူဝ်းၼၼ်ႉပဵၼ် လွင်ႈၵူၼ်းလူင်ၶဝ်ၵွႆးလႄႈ ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်းတႄႉ ဢမ်ႇဢဝ်လွင်ႈၼၼ်ႉ သႂ်ႇၼႂ်းၸႂ်သေဢိတ်း။ မၼ်းႁူႉ တႃႇတေလဵၼ်ႈၵွႆး။ ပုၼ်ႈတႃႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ်တႄႉ ႁေႃသႅၼ်ဝီ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်မိူင်းၽီၶူင်း႞ယဝ်ႉ။ ႁေႃလူင်ၼႆႉ ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ တင်းသဝ်မႆႉသၵ်း ဢၼ်ယႂ်ႇဢၼ်လူင်လႄႈ လႆႈႁူမ်ႈလႆႈငဝ်းတေႉတေႉယဝ်ႉ။ ပေႃးပဵၼ်ဝၼ်း ဢၼ်မႆႈႁွၼ်ႉၼႃႇၼၼ်ႉ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၸဵမ်ၸၢႆးၸဵမ်ယိင်း တေလႅၼ်ႈပၼ်ႇၸွမ်း သဝ်မႆႉသၵ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉသေ တေႃႇမီလမ်းၵၼ်၊ ပၢႆႈမႅပ်းၵၼ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ ၶဝ်ၶႄႉၵၼ် ၼပ်ႉဢၢၼ်ႇသဝ်မႆႉသၵ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မီးၵႃႊႁိုဝ်။ ၽႂ်ၵေႃႈ ဢမ်ႇတၼ်းဢၢၼ်ႇယဝ်ႉမူတ်း။ ၶႅၼ်ႇၼႃႇၵေႃႈ ဢၢၼ်ႇလႆႈတေႃႇထိုင် သွင်ပၢၵ်ႇၵွႆး။ ပေႃးမွၵ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် ၵႂင်ယဝ်ႉ။ သွင်ပၢၵ်ႇဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ တိုၵ်ႉႁႃမီးၶိုင်ႈ႞ၵွႆး။ 

လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် ၼင်ႇၵၼ် ဢမ်ႇၸႅၵ်ႇၽႄၵၼ်ဝႃႈ ပဵၼ်လုၵ်ႈမႄႈလႂ်ၼႆ။ ၸွင်ႇၸႂ်ႈလုၵ်ႈၸဝ်ႈလုၵ်ႈၶုၼ်ႁိုဝ် ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၼႆၵေႃႈ ဢမ်ႇၸႅၵ်ႇၵၼ်။ ပေႃးပဵၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၶႃႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶုၼ်ၶဝ် ယင်းပဵၼ်ယႂ်ႇဝႆႉၵွၼ်ႇလႃႈ။ ယွၼ်ႉၶဝ်မီးတၢင်းၵတ်ႉၼမ်လိူဝ် မိူၼ်ၼင်ႇ ၶဝ်တေမေႃႁႃမေႃဢဝ်ၼမ်ႉၽိုင်ႈ ၼႂ်းပႃႇထိူၼ်ႇ။ ၼႂ်းႁေႃၼၼ်ႉ ဢဝ်သၢတ်ႇလိူမ်ႈ သိူဝ်ႇတဵမ်ဝႆႉလႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် ထၢင်ႇႁၢင်ႊ ထူၵႂႃႇထူမႃး လူင်းလႆႈတေႃႇထိုင် ၼႂ်းပႃႇယိူဝ်ႈပုၼ်ႉ။ တၢင်းလဵၼ်ႈၼႆႉ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ် ႁွင်ႉဝႃႈ တၢင်းလဵၼ်ႈ “ရထႃး” (လႅင်ၾႆး) ၼႆယဝ်ႉ။ ပုၼ်ႈတႃႇလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၶဝ်တႄႉ လႅင်ၾႆးၼႆႉ ၶႂ်ႈငၢႆးမိူၼ်ၵၼ်တင်း လေႃႉၵႂႃႇပဵၼ်ထႅဝ် လႄႈ မႃႉတၢင်ႇဝူဝ်းတၢင်ႇ ၵႂႃႇပဵၼ်ထႅဝ် ၼႂ်းမိူင်းတႆးၼႆႉယဝ်ႉ။ မၢင်ပွၵ်ႈ ၶဝ်လဵၼ်ႈ တၢင်းလဵၼ်ႈလႅင်ၾႆးၶဝ် တေႃႇၵၢင်ဝၼ်းပေႃးတူၵ်းလႄႈ မႄႈၶဝ် လႆႈမႃးႁွင်ႉႁႃဢဝ် တႃႇၵိၼ်ၶဝ်ႈၶမ်ႈ။ ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းၼၼ်ႉ သဵၼ်ႈတၢင်း ဢၼ်လုၵ်ႉတီႈ ၾၵ်းတူႁေႃ တေၵႂႃႇၸူးႁွင်ႇၼၼ်ႉ လပ်းသိင်ႇမိူၼ် ၵၢင်ၶမ်ႈလႄႈ လွမ်လွမ်ဝူၼ်ႉၵူဝ်ၽီၵူဝ်ၽဵတ်ႇဝႆႉ။ ၶဝ်လႅၼ်ႈပတ်ႉ ၸွမ်းတၢင်း ႁွင်ႉၵၼ်သႅၼ်ႇၵၼ် ၶူဝ်ၵၼ် လွၵ်ႇၵၼ်ၵေႃႉတေႃႇၵေႃႉ ထိုင်တီႈ ၸႂ်တၢႆပေႃးၶႂ်ႈဢွၵ်ႇ။

ပေႃးထိုင်ဝၼ်းၵၢတ်ႇမႃး ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း တုၵ်းၵူၼ်းလုမ်းလႃးမၼ်း တႃႇဢွၼ်မၼ်းၵႂႃႇၵၢတ်ႇ။ 

ၵူၼ်းလုမ်းလႃးမၼ်း လၢတ်ႈဝႃႈ “ၸဝ်ႈယိင်း တေယၢမ်ႈၼႃႈ” ၼႆသေတႃႉ ဢွၼ်မၼ်းၵႂႃႇၵၢတ်ႇၵွႆးၼင်ႇၵဝ်ႇ။ 

ပေႃးၶႃတူၵ်းလူင်းလႆႈၸႂ်ၵၼ်ၼႆ ပႆၸွမ်းမႃး သဵၼ်ႈတၢင်းလိၼ် တေႃႇပေႃးထိုင် ၵၢတ်ႇဢၼ်မီးႁိမ်းၽင်ႇၼမ်ႉ ၶဵဝ်ၸိဝ်းငိဝ်းဢွၼ်ႇ။ ၼႂ်းၵၢတ်ႇၼၼ်ႉ တေလႆႈႁၼ် ယႃႊထဝ်ႈ ၵေႃႉၶၢႆမၢၵ်ႇဢၼ်ယႅၼ်ႈ ၵိူဝ်တင်းမၢၵ်ႇၽိတ်ႉဝႆႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ ၼူမ်းမၼ်းၼၼ်ႉ ယၢၼ်းတူၵ်းတေႃႇထိုင်ဢႅဝ်မၼ်းသေမဝ်ႇၵႃး ၽႅပ်ႉဝႆႉပေႃးတၢၼ်ႇမၢၵ်ႇၽိတ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း ၶႂ်ႈႁၼ်လီလီလႄႈ ၸႂ်ႉယႃႊထဝ်ႈၼၼ်ႉ ပိုတ်ႇသိူဝ်ႈမၼ်းၼႄ။ ယႃႊထဝ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ တင်းၶူဝ်တင်းလၢတ်ႈဝႃႈ “ပေႃးယႃႊႁဝ်းတၢႆ ၸိူဝ်းၼႆႉ ယႃႊႁဝ်းတေဢမ်ႇဢဝ်မိူဝ်း မူတ်းမူတ်း။ တေဝႆႉပၼ်လၢၼ်ယူႇ” ၼႆယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇပူၼ်ႉမႃး လၢႆပီႊမိူင်းယဝ်ႉ ၵွၼ်ႇၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း ပႆႇတၼ်းၾၢင်ႉ ၾၢင်ႁၢင်ႊတူဝ်ၶိင်းမၼ်း ထဝ်ႈႁဵဝ်ႇမႃး ၸင်ႇႁူႉပွင်ႇ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ယႃႈထဝ်ႈၶၢႆမၢၵ်ႇၼၼ်ႉ လီလီ။ 

မိူဝ်ႈၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း လႆႈဢႃႇယုသီႇၶူပ်ႇ၊ မၼ်းလႆႈၶီႇမႃႉပွၵ်းဢွၼ်ႇ လတ်းၶၢမ်ႈထုင်ႉမၢၼ်ႈၼွၵ်ႈၼႃးပၢင်ႇသေ လႆႈမိူဝ်းမိူင်းယေႃ တီႈဢၼ်ၼၢႆးၶဝ် တိုၵ်ႉမီးယူႇ။ ၶၢဝ်းတၢင်းၵမ်းၼႆႉ ပႃးမႄႈၶဝ်၊ ပီႈဢၢႆႈမၼ်း၊ ပီႈၼၢင်းမၼ်းဢွၵ်ႇဢွၵ်ႇ ဢိၵ်ႇပႃးတင်း ၵူၼ်းၸႂ်ႉၵူၼ်းသွႆၶဝ် ပဵၼ်ၽုင်။ ၸွမ်းႁွင်ႉမေႃသေႃၵႂၢမ်းၵၼ်၊ ၶႆႊၼႄဢပုမ်ႇၵၼ်မႃး။ ႁိမ်းၶၢင်ႈတၢင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်ၵႆႉလႆႈႁၼ် မၢၵ်ႇၶေႃထိူၼ်ႇ လႄႈ မွၵ်ႇၶမ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ လွႆသုင်ၶဵဝ်ၶဵဝ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉ ပေႃးတၢၼ်ႇလႆႈၽႅဝ်ဝႆႉ ၼႂ်းသပိတ်ႈယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈၶၢမ်ႈၼမ်ႉယၢဝ်ယဝ်ႉ ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်းၶဝ်ႈမႃး ၼႂ်းပႃႇထိူၼ်ႇလႄႈ ပဵၼ်ဢၼ်လီၵျေႃႇသေပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈလဵဝ် လႆႈႁၼ် တူၼ်ႈမႆႉ ၸိူဝ်းဢၼ်ၼမ်ႉယွႆႉယူတ်ႉယူတ်ႉလႄႈ ပႅၵ်ႇပိူင်ႈၵၼ်တင်း သႅၼ်ဝီ ဢၼ်တူင်ႈၼႃး လွမ်ႉႁွပ်ႈဝႆႉ ၵူႊပႃႈၵူႊၽၢႆႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း ဢမ်ႇၵူဝ်။ ပုၼ်ႈတႃႇတႆးၼႆႉ ပႃႇထိူၼ်ႇဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ ပဵၼ်တီႈယူႇတီႈသွၼ်ႈ၊ ပဵၼ်တီႈဢၼ်ႁႃလႆႈ မွၵ်ႇမၢၵ်ႇႁၢၵ်ႈႁူဝ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ 

ယူႇထႅင်ႈပီႊ႞၊ ၼႂ်းပီႊ ၁၉၂၁ ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း လႆႈၵႂႃႇႁူင်းႁဵၼ်းသွၼ်လိၵ်ႈမၢၼ်ႊ ဢၼ်မီးတီႈသႅၼ်ဝီ။ ႁွတ်ႈတီႈၼၼ်ႉ ၸင်ႇၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း ယၢမ်ႈလႆႈႁၼ် လုၵ်ႈဢွၼ်ႇမၢၼ်ႊ ၵမ်းဢွၼ်တၢင်းသုတ်း။ ႁူင်းႁဵၼ်းမၢၼ်ႊ ၼႆသေတႃႉ ပဵၼ်ႁူင်းႁဵၼ်း ဢၼ်ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် တင်ႈဝႆႉပၼ်ၵွႆး။ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ဝူၼ်ႉႁၼ်ဝႃႈ သင်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၼႂ်းမိူင်း ၶူၼ်းၶဝ်းလေႃးလႄးၵၼ်ၵႂႃႇၸင်ႇ တေငမ်းယဵၼ်လႆႈ။ ပေႃးမၢၼ်ႈမိူင်းငမ်းယဵၼ်ၸင်ႇ ၶဝ်တေသိူဝ်ႇသဵၼ်ႈတၢင်းလႆႈ၊ ၶဝ်တေတႅပ်းဢဝ်မႆႉလႆႈ ၼႆယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း ၶတ်းၸႂ်ႁဵၼ်းဢဝ် မႄႈၵပ်းသွၼ်ႉမၢၼ်ႊ ဢၼ်ယၢဝ်း ဢၼ်ပၼ်ႇတူင်ႇဝႆႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇလႆႈသေဢိတ်း။ မၼ်းဢိုတ်းသူပ်းႁႅင်းႁႅင်း မိူဝ်ႈဢွၵ်ႇသဵင်ၵႂၢမ်း ၼိုင်ႈၶေႃႈ ၸိူင်ႉၼင်ႇတီႈၵႂၢမ်းတႆးၼၼ်ႉ။ တီႈႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈႁဵၼ်း လွင်ႈၶုၼ်ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႊ၊ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်း ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ပႃးၸဵမ် ၼၢင်းၾႃႉလူင် ဝိၵ်ႈထူဝ်းရီးယႃး ၵေႃႉၼွၼ်းၽႄးၵႂႃႇယဝ်ႉၼၼ်ႉ။ ပေႃးလုၵ်ႉႁူင်းႁဵၼ်းပွၵ်ႈမႃး မႄႈၶဝ် သွၼ်ပၼ်လိၵ်ႈတႆး။ ၸေႃးဢုင်ႇ ၵေႃႉပဵၼ်လၢၼ်ၸၢႆး ၵေႃႉဢၼ်ၸမ်ၸႂ်မၼ်းၼႃႇၼႃႇၼၼ်ႉ ဢွၼ်မၼ်းၵႂႃႇပႆလဵၼ်ႈ ၵႄႈၵၢင် ၶုမ်ပႃႇႁဵဝ်ႈ ၸဝ်ႈဢူႈၾႃႉမၼ်း။ မွၵ်ႇသီၶၢဝ် ၸိူဝ်းဢၼ်ၵႅၼ်မၼ်း ပဵၼ်သီလိူင်ၼၼ်ႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈ ၶုမ်ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်းဝႆႉ။ မီးပွၵ်ႈ႞ ၽူႈလၵ်ႉၶဝ် မႃးယႃႉၶုမ်ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်း။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၼႂ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးၵႅဝ်ႈသႅင်ငိုၼ်းၶမ်းသင်လူင် တႃႇလၵ်ႉတႃႇဢဝ်။ 

ၸေႃးဢုင်ႇ ယဝ်ႉယွၵ်ႇ ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်းဝႃႈ “ၵဝ်လႆႈႁွင်ႉမႂ်းဝႃႈ ၼႃႉ၊ တီႈတေႉ ၵဝ်ၵေႃႉယႂ်ႇလိူဝ်မႂ်း။ မႂ်းၶႂ်ႈထၢမ်ၽႂ်ၵေႃႈလႆႈ” ၼႆယဝ်ႉ။ 

ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း ထၢင်ႇဝႃႈ ပဵၼ်တေႉ။ တီႈမၼ်းမီး ပီႈၼၢင်းဢွၵ်ႇဢွၵ်ႇ လႄႈ ပီႈၼၢင်း ၸိူဝ်းႁူမ်ႈဢူႈ ဢမ်ႇႁူမ်ႈမႄႈၼၼ်ႉ ၼမ်ဝႃႈၼမ်။ မၢင်ၵေႃႉၼၼ်ႉ ၶဝ်ပေႃးမီးလုၵ်ႈမီးလၢင်းဝႆႉ ၸဵမ်မိူဝ်ႈ ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း ပႆႇၵိူတ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၼႆႉၵေႃႈ ဢမ်ႇလၢၵ်ႇလၢႆးသင်တေႉ ၼင်ႇၵဝ်ႇ။ ႁဵတ်းႁိုဝ်ၵေႃႈ ၶဝ်ပဵၼ်ၵူၼ်းႁိူၼ်းလဵဝ်ၵၼ်လူး။ ဝၢႆးလင်ၼႆႉ ၸေႃးဢုင်ႇ ပဵၼ်မႃး ၽူႈၵႅမ်တူဝ် ၸွမ်ၸိုင်ႈသေ ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်းၵေႃႈ ပဵၼ်မႃး မေးၼၢင်းၸွမ်ၸိုင်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႊ။ တေႃႇထိုင်မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ၸေႃးဢုင်ႇ တိုၵ်ႉယဝ်ႉယွၵ်ႇဝႃႈ မၼ်းၵေႃႉယႂ်ႇလိူဝ် ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း ၼႆယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉတႄႉ ၶဝ်တိုၵ်ႉပဵၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ။ လႄႇႁႃလဵၼ်ႈၸွမ်းၵၼ် တၢင်းဝဵင်းၸၢၼ်း ဢၼ်ပဵၼ် ႁွႆးဝဵင်းၵဝ်ႇသႅၼ်ဝီ။ ၵူၼ်းထဝ်ႈၶဝ် လၢတ်ႈဝႃႈ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ မိုၼ်ႇၸဝ်ႈၸွင်ႈ ဢိၵ်ႇပႃးပူႇႁဵင်ပူႇၵၢင်ႉၶဝ် မႃးတုမ်ၵၼ် တီႈၼႆႉသေ ၶုပ်ႉၶဝ်ႇၵၢဝ်ႇၵိၼ်ႇ ဝႆႉသတ်ႉၸႃႇတေႃႇ ၶုၼ်ႁေႃၶမ်းတႆး ဝႃႈၼႆ။ 

သင်ဝႃႈ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် တေမေႃလူ ပိုၼ်းၸိူဝ်းဢၼ် တႅမ်ႈဝႆႉၼိူဝ်ပပ်ႉမိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼႆၸိုင် ၶဝ်တေႁူႉယူႇ လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉ ႁၼ်ထိုင် ၵူၼ်းၶိူဝ်း ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်းၶဝ် ပဵၼ် “ၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢွၼ်ႇ” ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊ ၶိူဝ်း႞ ၼႆၵွႆး။ မိူဝ်ႈၸဝ်ႈၵႅမ်မိူင်း ဢိင်းၵလႅၼ်ႇ မႃးလႄႇမိူင်းမၢၼ်ႊၼၼ်ႉ မၼ်းမႃးၽႅဝ်ထိုင် မၢၼ်းတလေး။ တီႈၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈတူၺ်း တၢင်းၵႃႈတႆး၊ လႆႈၵႂႃႇ ၶူဝ်းၶွင်လၢႆးမိုဝ်းတႆး ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။

“ၵဝ်လႆႈသိုဝ်ႉ ၶူဝ်းၶွင် တင်းၼမ်။ ၼႂ်းၼၼ်ႉပႃး ဝၢၼ်ႇတႃးႁၵ်ႉ၊ ၶဵၼ်းႁူဝ် ၼၢင်းယိင်း ဢၼ်တေၸၢင်ႊႁဵတ်းလႆႈ မွၼ်လီလီၼၼ်ႉ” ၼႆ ၵေႃႉဢၼ်ၸွမ်းႁဵတ်းၵေႃႉ ၸဝ်ႈၵႅမ်မိူင်းမႃးၼၼ်ႉ တႅမ်ႈသႂ်ႇၼႂ်းပပ်ႉမၢႆတွင်း ၵူႊဝၼ်းမၼ်း။ ဝၢႆးလိုၼ်းၼၼ်ႉ ၵူၼ်းၵေႃႉၼႆႉ ပဵၼ်မႃး ၵိၼ်မိူင်းလူင် မွင်ႉပႅတ်ႈတၼ်ႇ/Earl Mountbatten of Burma ၼႆယဝ်ႉ။

ၽၢႆႇ႞တၢင်း႞ၵေႃႈ ၵူၼ်းတႆး ထၢၼ်ႈသုင်ၶဝ် တူဝ်ႈတၼ်းဝႆႉ တႃႇတေလဵပ်ႈႁဵၼ်း လွင်ႈမိူင်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ။ မိူဝ်ႈၸဝ်ႉတႄႉ ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ် ဢမ်ႇပႃးၸႂ်ၵႃႊႁိုဝ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ ဝၢႆးလိုၼ်းမႃး ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ် တႅပ်းတတ်းႁူႉႁၼ်မႃးဝႃႈ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်လၢႆးတၢင်း ဢၼ်တေၸဵဝ်းႁူႉပွင်ႇ ဢႃႇၼႃႇၸၢၵ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းမၢၼ်ႊ ၼႆယဝ်ႉ။ ၵေႃႉဢၼ်တႅပ်းတတ်းၸိူင်ႉၼႆ ဢွၼ်တၢင်းသုတ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉ မိူင်းသီႇပေႃႉ ဢၼ်မီးၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းတူၵ်း မိူင်းသႅၼ်ဝီ တိတ်းၸပ်းၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉ။ မၼ်းသူင်ႇလုၵ်ႈၸၢႆး ၵေႃႉတေပုတ်ႈတႅၼ်းမၼ်းၼၼ်ႉ ၵႂႃႇၶိုၼ်ႈႁဵၼ်းတေႃႇထိုင် မိူင်းဢိၼ်းတီးယႃး။ လုၵ်ႉတီႈၼၼ်ႉသေ သိုပ်ႇႁႃလႆႈ တၢင်းတႃႇတေႁဵၼ်းတေႃႇထႅင်ႈ တီႈဢွၵ်ႉသၾူတ်ႉလႄႈ ၶီႇႁိူဝ်းသၢင်းၽေႃး ၵႂႃႇမိူင်းဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ မိူဝ်ႈပီႊ ၁၈၉၀။ 

ဝၼ်းၵၢတ်ႇ ၼႂ်းမိူင်းတႆး မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢိင်းၵလဵတ်ႈ

ထႅင်ႈသၢမ်ပီႊ တၢမ်တူဝ် ၸဝ်ႈၾႃႉလူင် မိူင်းသီႇပေႃႉ ၵႂႃႇလႄႇ မိူင်းဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ။ တီႈၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈႁၼ် လုၵ်ႈသိုၵ်း လၢႆသိုင်ႇလၢႆတိူင်း မႃးတၵ်ႉယမ် ၼၢင်းၾႃႉလူင် ဝိၵ်ႈထူဝ်းရီးယႃး ၵေႃႉၼွၼ်းၽႄးၵႂႃႇၼၼ်ႉ။ လုၵ်ႈသိုၵ်း မၢင်ၸိူဝ်း ၽိဝ်ၼင်လမ် ပေႃးတၢၼ်ႇ ၵၢင်ၶမ်ႈလပ်းသိင်ႇမိုတ်းမိုတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၢင်ၸိူဝ်းသမ်ႉ ၶၢဝ်ပေႃးတၢၼ်ႇ လိူၼ်မူၼ်းၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်သီႇပေႃႉၵေႃႈ ဢၢမ်းလူင်ၵႂႃႇပႅတ်ႈသေ ႁူႉဝႃႈ ၶေႃႈတႅပ်းတတ်းမၼ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈယဝ်ႉၼႆ။ ၸဝ်ႈၾႃႉသီႇပေႃႉ ၵေႃႉတေမႃးၽၢႆႇလင်မၼ်းၼၼ်ႉ တေႁူႉႁၼ်ပွင်ႇၸႂ် လွင်ႈမိူင်းတုမ်ၵႅၼ်ႇလူင် ၸဵမ်ၼွၵ်ႈၸဵမ်ၼႂ်းယဝ်ႉ။ ၽိူဝ်ႇပွၵ်ႈၽႅဝ်မိူင်းတႆးယဝ်ႉ မၼ်းတိုၵ်းသူၼ်း ၸဝ်ႈၾႃႉတၢင်ႇၸိူဝ်းဝႃႈ လီဢဝ်တိုဝ်ႉတၢင်း ၽွၼ်းလီ ပၢႆးပၺ်ႇၺႃႇ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ၼႆယဝ်ႉ။

ၶတ်းၸႂ်ၵၼ်ႉၵူၵ်ႉႁဵၼ်းလိၵ်ႈမၢၼ်ႊ ႁိုင်သၢမ်ပီႊယဝ်ႉ ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း လႄႈ ပီႈၼၢင်းမၼ်း ၸဝ်ႈသႅင်ၸၼ်ႇတႃႇ လႆႈၵႂႃႇၶိုၼ်ႈ ႁူင်းႁဵၼ်းၶွၼ်းဝႅၼ်ႉ တီႈပၢင်ႇဢူး တႃႇတေႁဵၼ်းဢဝ် လိၵ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ။ ၶဝ်လႆႈၶီႇလေႃႉၵႂႃႇထိုင် လႃႈသဵဝ်ႈ။ လုၵ်ႉလႃႈသဵဝ်ႈ ၸင်ႇလႆႈၶိုၼ်ႈၶီႇလႅင်ၾႆး ၶၢမ်ႈပၢင်ႇပဵင်း ဢၼ်မီးၼႂ်းၵၢင်လွႆမၢၵ်ႇႁိၼ်ထုၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ လႅင်ၾႆးၼႆႉ ၵႂႃႇၸွမ်း ထုင်ႉမႄႈၼမ်ႉတူႈသေ ၽၢၼ်ႇလႅၼ်လိၼ်မိူင်းသီႇပေႃႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ တႆႇၶၢမ်ႈ ၶူဝ်ၵိုတ်ႈလူင်သေ ႁွတ်ႈၽႅဝ် ဝဵင်းပၢင်ႇဢူး။ မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢႃႇယု ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း တိုၵ်ႉလႆႈ ပႅတ်ႇၶူပ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ မၼ်းဢမ်ႇၵူဝ်ဢမ်ႇႁႄ ဢမ်ႇၶီဢမ်ႇငႅဝ်သင်။ ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း ထၢင်ႇဝႃႈ ၸူဝ်ႈပၢၼ်မၼ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၸူဝ်ႈပၢၼ်ၽဵင်ႈၽဵင်ႈဢွၼ်ႇၵွႆး ၼႆသေတႃႉ မၼ်းပဵၼ် ၸဝ်ႈယိင်းဢွၼ်ႇ တီႈမိူင်းသႅၼ်ဝီၵေႃႉ႞။ ၸွမ်းတၢင်း မၼ်းလႆႈမႃးပၢင်ႇဢူးၼၼ်ႉ မီးမုထၢမ်းၵႅမ်တူဝ်ၶဝ် လူလွမ်ပႂ်ႉတူၺ်းၸွမ်း တင်းတၢင်းယဝ်ႉ။ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸိူင်ႉၼႆၼႆႉ တေႁဵတ်းႁိုဝ် ဝူၼ်ႉဝႃႈ ၶဝ်တေမီးၽေး ၼႆလႃႇ။

တေသိုပ်ႇထႅင်ႈ တွၼ်ႈ (၅) သၢမ်ယိင်းပီႈၼွင်ႉ

ၸွင်ႈပဝ်းငဝ်းႁေႃ/The White Umbrella (3rd Edition 2017)

လွင်ႈၼၢင်းယိင်းၵေႃႉ႞ ၸိုၼ်ႇႁတ်းၶတ်းတႃႉ တႃႇလွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႊ

Patricia W. Elliot တႅမ်ႈသေ ၶုၼ်ယုင်းၶဵဝ် ပိၼ်ႇတႅမ်ႈပဵၼ်လိၵ်ႈတႆး