ပိုၼ်းၸဝ်ႈၼၢင်းႁိူၼ်းၶမ်း ၊ တွၼ်ႈ ( ႓ ) ႁေႃလူင်

 (႓) ႁေႃလူင်

ၶၢဝ်းတၢင်းဢၼ်ၼၢင်းၶမ်းသႅင် လႆႈမႃးၼႆႉ ဢမ်ႇၶိုၵ်ႉၶၢႆးၸိူင်ႉၼင်ႇ ၶၢဝ်းတၢင်း ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်း။ ၼၢင်းၶမ်းသႅင် ၼႆႉ တေႃႉတႄႉပဵၼ်ၼၢင်းယိင်းဢွၼ်ႇ ၵေႃႉလႆႈၶီႇလေႃႉ ၵႂႃႇထိုင်သႅၼ်ဝီၵွႆး။ ပေႃးဝႃႈ ပူၼ်ႉလႃႈသဵဝ်ႈမႃး လၢႆၸူဝ်ႈမူင်းယဝ်ႉၵေႃႈ မၼ်းလႆႈႁၼ် တူင်ႈၼႃးၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈ ယၢဝ်းလူင်ၵႂႃႇၸွမ်း တိၼ်သၼ်လွႆလူင်ၼၼ်ႉ။ ၼမ်ႉတူႈ ဢၼ်လႆလူင်းၵႂႃႇၸွမ်းလွႆၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ငၢႆးမိူၼ်ၵၼ်တင်း သဵၼ်ႈသၢႆလၢႆႈၶဵဝ်ၸိဝ်းငိဝ်း သဵၼ်ႈ႞ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝဵင်းသႅၼ်ဝီၼၼ်ႉ မီးဝႆႉတီႈတိၼ်သၼ်လွႆၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 

ဝဵင်းၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ် ပၵ်းႁေႃၼင်ႈလုမ်းၼၼ်ႉ ၵမ်ႈပႃႈၼမ် ဢမ်ႇယႂ်ႇသင်တေႉတေႉ။ ၵူၼ်းယူႇၼႂ်းဝဵင်း ၵမ်ႈပႃႈၼမ်ၵေႃႈ ပဵၼ်ၶႃႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶုၼ်ၵွႆး။ သႅၼ်ဝီၵေႃႈ တေႃႈမိူၼ်ၼင်ႇၼၼ်။ တီႈတေၶဝ်ႈဝဵင်း မီးဝႆႉၶူဝ်မႆႉလင်႞။ ပေႃးပူၼ်ႉၶူဝ်ယဝ်ႉ ႁိမ်းၽင်ႇၼမ်ႉၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ်ပၢင်ႇၶၢႆၵၢတ်ႇ။ လႆႈႁၼ် ၵွင်းမူး ဢၼ်သုင်ပိူဝ်ဝိူဝ်ပႅဝ်ဝႅဝ် မိူၼ်ဝႅပ်ႇယၢင်ႇမိူင်းၶႄႇ တီႈၼိူဝ်လွႆဢွၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ ၼႂ်းဝဵင်းၵေႃႈ မီးသဵၼ်ႈတၢင်းလူင် သဵၼ်ႈ႞ ဢိၵ်ႇတင်း ႁိူၼ်းၵူၼ်းမိူင်း လႄႈ ႁေႃၸဝ်ႈၾႃႉ။ 

ႁေႃၸဝ်ႈၾႃႉတီႈၼၼ်ႉ ႁွင်ႉဝႃႈ ႁေႃသႅၼ်ဝီ ၼႆယဝ်ႉ။ ပေႃးပဵၼ် တီႈယူႇတီႈသဝ်း ၸဝ်ႈၶဝ်ၶုၼ်ၶဝ် ဢၼ်မီးၽႃၵင်ႈဝႆႉ သီႇၽၢႆႇသေ မီးဢၼ်မုင်းဝႆႉ ၼႆၸိုင် ႁွင်ႉဝႃႈ ပဵၼ်ႁေႃၼႆတိၵ်းတိၵ်းယဝ်ႉ။ ၵေႃႇၵၢႆႇဝႆႉ တႃႇယူႇၸူဝ်ႈၶၢဝ်းၵေႃႈ ႁွင်ႉဝႃႈၼၼ်ယဝ်ႉ။ သုမ်ႉၽႃလၢႆးမုင်းၶႃးဢွၼ်ႇၵွႆးၵေႃႈ ၸၢင်ႊပဵၼ်လႆႈႁေႃယဝ်ႉ။ ႁေႃသႅၼ်ဝီတႄႉ ဢဝ်မႆႉသၵ်းသေ ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉ။ ဝႅပ်ႇယၢင်ႇမၼ်း ၶႂ်ႈငၢႆးမိူၼ် ႁေႃၶမ်း တီႈမၢၼ်းတလေး။ ပဵၼ်ၸၼ်ႉလဵဝ်ထၢပ်ႈလဵဝ်သေတႃႉ လၢႆႁွင်ႇလၢႆသွင်ႇ တိတ်းၵၼ်တေႃႇၵၼ်ဝႆႉ။ ၼႂ်းၼၼ်ႉ တေမီးႁွင်ႇသီႇႁွင်ႇ တႃႇမေးသီႇၵေႃႉ။ မီးႁွင်ႈဢၼ်ၵဵပ်းသိမ်း ၽၼ်ႇတႃႇမၢၼ်ႈမိူင်း၊ မီးႁွင်ႈလုမ်း လႄႈ ႁွင်ႈတႃႇဝႆႈၽြႃးယူႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းၵၢင်ႁေႃၼၼ်ႉ မီးႁွင်ႈလူင်ၺီႇလႃႇၶၢမ်ႇ (ပၢင်ၵုမ်လူင်)။ တႃႇတေၶိုၼ်ႈၸူး ႁွင်ႈၺီႇလႃႇၶၢမ်ႇၼၼ်ႉ မီးၶူဝ်လႆလူင် ဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶိုၵ်ႉ။ ၽၢႆႇၼိူဝ်ၸိၵ်း ႁွင်ႈၺီႇလႃႇၶၢမ်ႇၼၼ်ႉ ဢဝ်ယွတ်ႈႁေႃပျသၢတ်ႈ လၢႆလၢႆထၢပ်ႈ မုင်းဝႆႉ။ 

ႁေႃလူင် ဢၼ်တီႈသုင်ၵေႃႈသုင် တီႈလႅမ်ၵေႃႈလႅမ်ဝႆႉၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉမႆႉသၵ်းသေ ၵေႃႇသၢင်ႈဝႆႉသဵင်ႈသဵင်ႈ ၼိူဝ်ၵွင်းဢွၼ်ႇ ၽၢႆႇဢွၵ်ႇဝဵင်း။ ယဝ်ႉၵေႃႈ လင်ႁိူၼ်း ၶႃႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶုၼ်ၶဝ်၊ ၶုၼ်သိုင်ႇၽွင်းမိူင်းၶဝ်၊ သိုင်ႇမိုဝ်ႉသီႇလင်၊ ၶွၵ်ႈမႃႉ လႄႈ သူၼ်မွၵ်ႇသူၼ်မၢၵ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ လွမ်ႉႁွပ်ႈႁေႃဝႆႉ။ သိုင်ႇမိုဝ်ႉသီႇလင်ၼၼ်ႉ ၼိုင်ႈလင်လႂ် ပဵၼ်တႃႇႁွင်ႇၼၢင်း ၼိုင်ႈႁွင်ႇယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ ဢမ်ႇပႃး ၸိူင်ႉၼၢင်းၸွမ်းလင်ၶဝ်ၼႆၸိုင် ၼႂ်းႁေႃလူင်ၼၼ်ႉ ၼၢင်းၶမ်းသႅင် ၸၢင်ႊၵႂင်တၢင်းယူႇ။ ၼႂ်းဝၢင်းႁေႃၵေႃႈ မီးႁူင်းၵေႃႇၵၢႆႇလၢႆလၢႆလင် ၸိူင်ႉၼင်ႇ ဝဵင်းသႅၼ်ဝီယဝ်ႉ။ 

မိူဝ်ႈၼၢင်းၶမ်းသႅင် ထိုင်ႁေႃသႅၼ်ဝီၼၼ်ႉ ၽႂ်ဢွၵ်ႇမႃးႁပ်ႉတွၼ်ႈ၊ မၼ်းလႆႈယူႇသဝ်း ၼႂ်းႁွင်ႇမၼ်း ၸိူင်ႉႁိုဝ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးၽႂ်ႁူႉႁၼ်လႆႈယဝ်ႉ။ ပေႃးၼၼ် ၵူၼ်းၽၢႆႇၼွၵ်ႈ တေၸၢင်ႊႁူႉၸွမ်းၸိူင်ႉႁိုဝ်။ လွင်ႈဝႃႈ မၼ်းလႆႈၸႂ်လဵၵ်ႉ ၸိူင်ႉႁိုဝ်၊ လွင်ႈဝႃႈ မၼ်းလႆႈၵူဝ်လႆႈငႅဝ်ၸိူင်ႉႁိုဝ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ ၽႂ်တေဢမ်ႇလၢတ်ႈၼႄသႄႈ။ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း လၢႆဝၼ်းဢွၼ်ႇၵွႆး လုၵ်ႈဢွၼ်ႇယိင်း ၼိုင်ႈၵေႃႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ် ၼၢင်းယိင်းလူင် ၼိုင်ႈၵေႃႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၵူၼ်းၸိူဝ်း ၶီႇႁိူဝ်းႁၢင်းသႃႇၶမ်းလူင်လႂ်၊ ၵူၼ်းၸိူဝ်း လူင်းလၢႆးမိုဝ်းၵၼ်ၼၼ်ႉလႂ်၊ ၵူၼ်းၸိူဝ်းတေသၢင်ႈ ၵၢပ်ႈမၢၼ်ႈပၢၼ်မိူင်းမႂ်ႇၶဝ်လႂ်ၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမႃးသုၵ်ႉယုင်ႈ ၸွမ်းတၢင်းဝူၼ်ႉ ၼၢင်းၶမ်းသႅင်။ မၼ်းၼၢင်း ပဵၼ် ၵူၼ်းၵေႃႉလဵၵ်ႉလဵၵ်ႉဢွၼ်ႇ ၵေႃႉဢၼ်ယူႇသဝ်း ၵတ်းၵတ်းယဵၼ်ယဵၼ် တူင်ႉၼိုင် ၵႂႃႇမႃးယူႇ တႂ်ႈငဝ်းႁေႃမႆႉသၵ်း လိူမ်ႈမၢပ်ႈမၢၵ်ႈဝႆႉၼၼ်ႉၵွႆးယဝ်ႉ။ 

ၸဝ်ႈႁူမ်ႇၾႃႉ သႅၼ်ဝီ၊ ပီႈဢၢႆႈ ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း ၵေႃႉႁူမ်ႇငမ်း ၸူဝ်ႈပၢၼ်မၼ်း မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ

ဢမ်ႇပေႃးႁိုင်သင် ၼၢင်းၶမ်းသႅင် လႆႈႁူႉဝႃႈ တၢင်းၼႂ်း ႁေႃလူင်ၼႆႉ လိုၵ်ႉလမ်ႇသုၵ်ႉယုင်ႈ ၵႃႊႁိုဝ် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ။ လိူဝ်သေ ၵူၼ်းၸႂ်ႉၵူၼ်းသွႆ ၼႂ်းႁေႃ၊ ၶႃႈႁၢပ်ႇၵၢၼ်ၶုၼ် ၸဝ်ႈၾႃႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ မီးဝႆႉ မေးၸဝ်ႈၾႃႉ သၢမ်ၵေႃႉ တင်းလုၵ်ႈလၢင်းၶဝ်။ လုၵ်ႈလၢင်း မေးၸဝ်ႈၾႃႉ ၸိူဝ်းသဵင်ႈၵၢမ်ႇၵႂႃႇၼၼ်ႉၵေႃႈ ပၢႆမီးဝႆႉထႅင်ႈ ၼႂ်းႁေႃၵွၼ်ႇ။ ၼၢင်းယိင်း လႄႈ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၸိူဝ်းၼႆႉၵွႆးၵေႃႈ မီးယူႇမွၵ်ႈ သီႇသိပ်းၵေႃႉ။ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ယူႇၸွမ်းၵၼ်တင်း ‘ၸိူင်ႉၼၢင်း’ ၶဝ် ၼႂ်းႁွင်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵွႆး။ ‘ၸိူင်ႉၼၢင်း’ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉၵေႃႈ မီးသူၺ်ႇပီႈမဵဝ်းၼွင်ႉ ၸိူဝ်းဢၼ်ဢမ်ႇပေႃးၸမ်ၵၼ်ၵွႆး။ ၶဝ်မႃးႁဵတ်း ၵူၼ်းလုမ်းလႃး လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ၊ လုမ်းလႃး မေးၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်။ ၼႆလႄႈ ၶဝ်ၵေႃႈ လႆႈယူႇလႆႈၵိၼ်၊ လႆႈပႃးငိုၼ်းၸၢႆႇ။  

ၼႃႈၵၢၼ် မေးၸဝ်ႈၾႃႉ ၼိုင်ႈၵေႃႉ လႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ၵူႊဝၼ်းၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃးသုၵ်ႉသၢၵ်ႉသင်။ ၵၢင်ၼႂ်မိူင်းလႅင်းမႃး ၼၢင်းၶမ်းသႅင် ၼင်ႈဝႆႈၽြႃး တီႈၼႂ်းႁွင်ႇမၼ်းၵွႆး။ ဝၢႆးၼၼ်ႉ မၼ်းလႆႈၵႂႃႇၸီႉသင်ႇ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸၢႆး လုၵ်ႈဢွၼ်ႇယိင်း ၸိူဝ်းႁဵတ်းၵၢၼ် ၼႂ်းသိုင်ႇမိုဝ်ႉမၼ်း။ ယဝ်ႉၵေႃႈ လႆႈၸွႆႈထႅမ် လုမ်းလႃး တူၺ်းထိုင် လုၵ်ႈလၢင်း ၸဝ်ႈၾႃႉ။ ႁႃႈဝၼ်းၼိုင်ႈပွၵ်ႈ ၼၢင်းၶမ်းသႅင် ၵႂႃႇထွင်ႈၼႂ်းၵၢတ်ႇႁိမ်းၽင်ႇၼမ်ႉ။ ၼႂ်းၵၢတ်ႇၼၼ်ႉ ယင်းမီးၵူၼ်းမႃးၶၢႆ ၵဵၼ်မၼ်ႈၽႅၼ်ႇ မႃးမိူင်းဢိင်ႇၵလႅၼ်ႇ၊ ဢႅပ်ႇပူႉ ဢၼ်ဢဝ်ငိုၼ်းႁဵတ်းဝႆႉ၊ ႁုၼ်ႇႁၢင်ႊပုတ်ႉထၸဝ်ႈ လႄႈ ၸွင်ႈဢၼ်ဢဝ်ၸေႈၶႆ ႁဵတ်းဝႆႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ ပေႃးထိုင်ဝၼ်းသဝ် (ၶႂ်ႈဝႃႈ ဝၼ်းၽိတ်ႈယူဝ်ႉ) မေးၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ် တင်းၸုမ်း လႄႇႁႃ ဝႆႈၵၼ်ႇတေႃး ႁုၼ်ႇႁၢင်ႊၽြႃး တီႈၵၢၼ်ႇတီႈၵျွင်း၊ ႁဵတ်းတၢင်းလူႇတၢင်းတၢၼ်း။ 

လိူၼ်လႂ် တေမီးပွႆးလၢမ်းသင်၊ တေမီးၵၢၼ်လူႇၵၢၼ်တၢၼ်းသင် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မီးၶပ်ႉမၢႆမၼ်း တႅတ်ႈတေႃးဝႆႉယဝ်ႉ။ ပေႃးဝႃႈ လိူၼ်ပႅတ်ႇၼႆ ၶဝ်ႈဝႃႇယဝ်ႉ။ ၼႂ်းဝႃႇၼႆႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်းယၢမ်း ဢၼ်ၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈ ၶိုၼ်ႈၵႂႃႇမိူင်းၽီသေ ႁေႃးတြႃးမၵ်ႉၵင်ႇပႅတ်ႇပိူင် တီႈၶုၼ်ၽီ ဢၼ်ပဵၼ်မႄႈမၼ်းၸဝ်ႈ ဝႃႈၼႆလႄႈ လႆႈပၵ်းၸႂ်သႂ်ႇ လွင်ႈထမ်းလွင်ႈတြႃးၵွႆး။ ၵွပ်ႈၼႆ ၼႂ်းဝႃႇၼႆႉ ဢမ်ႇလႆႈ ၵူပ်ႉၵူႈသွၼ်ႉမိင်ႈၵၼ်၊ ဢမ်ႇလႆႈၵေႃႇသၢင်ႈႁိူၼ်းမႂ်ႇ၊ ဢမ်ႇလႆႈႁဵတ်းပွႆးႁဵတ်းလၢမ်း တေႃႇပေႃးထိုင် လိူၼ်သိပ်းဢဵတ်းမူၼ်း။ 

ပေႃးဢွၵ်ႇဝႃႇယဝ်ႉ ၼႆတႄႉ ၵူၼ်းမိူင်းတင်းလၢႆ ဢဝ်ၸေႈႁဵတ်း ႁူင်းၾႆးႁၢင်ႊမွၵ်ႇမူဝ် တႃႇပွႆးတႆႈတဵၼ်းတႆႈၾႆး ယူႇယဝ်ႉ။ ၶၢဝ်းပွႆးဢွၵ်ႇဝႃႇၼႆႉ ၵူၼ်းၼပ်ႉႁူဝ်ႁဵင် လူင်းမႃးထိုင် ဝဵင်းသႅၼ်ဝီ။ တၢမ်းၶမ်ႈၼႆ မေး လႄႈ လုၵ်ႈလၢင်း ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ် ပႃးၾႆးသၢႆႁေ ၶပ်ႉယႆၵၼ်လူင် ၵႂႃႇဝတ်ႉဝႃးၽႃသိူဝ်ႇ ဢၼ်မီးၸွမ်းတိၼ်လွႆၼၼ်ႉ။ ၵျွင်းမုၼ်ၸဝ်ႈ ဢၼ်ႁေႃသႅၼ်ဝီ ႁပ်ႉလူႇတၢၼ်းဝႆႉ တႃႇသေႇၼၼ်ႉ မီးသီႇလင်။ ၵွင်းမူး လႄႈ ဝတ်ႉဝႃးၽႃသိူဝ်ႇ ၸွမ်းတိၼ်တႄႉ မီးၼမ်ဝႃႈၼမ်။ ၼႂ်းသႃလႃးၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် ၵူၼ်းထဝ်ႈၶဝ် ၼင်ႈထွမ်ႇ ၸရေးၶဝ် လူဢၢၼ်ႇၼႄ ပိုၼ်းၽြႃးပဵၼ်ၸဝ်ႈလႂ်၊ တြႃးတေႃႇၸဝ်ႈလႂ် သဵင်လင်လင် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ တၢင်းၼွၵ်ႈ သႃလႃးၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် ၸဝ်ႈသၢင်ႇ ၸိူဝ်းၼုင်ႈၽႃႈလိူင်ဝႆႉၼၼ်ႉ တႆႈႁူင်းၾႆးမိၼ်သေ ပွႆႇၶိုၼ်ႈၵႂႃႇၸူး ၵၢင်ႁၢဝ် ဢၼ်လိူၼ်လႅင်းသွင်ႇႁွင်ႇဝႆႉ။ 

ပေႃးဝႃႈဢွၵ်ႇဝႃႇယဝ်ႉၼႆ မုထၢမ်း ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ် ပိုတ်ႇၸွင်ႈပဝ်းလူင် သွင်လူင်ႇ ဢၼ်မီးဝႆႉ ၼႂ်းႁွင်ႈၺီႇလႃႇၶၢမ်ႇ ၵၢင်ႁေႃၼၼ်ႉ။ ပဵၼ်တႃႇပွႆးၵၼ်ႇတေႃး ဢၼ်ၸတ်းႁဵတ်း ၼိုင်ႈပီႊလႂ် သွင်ပွၵ်ႈ။ ၸဝ်ႈၾႃႉတႄႉ မႃးၼင်ႈၼိူဝ် ၵူႇၶမ်း ဢၼ်မီးၵႄႈၵၢင် ၸွင်ႈပဝ်းသွင်လူင်ႇၼၼ်ႉ။ ဢမၢတ်ႈၶျုၵ်ႈတႄႉ လႆႈၼင်ႈၼိူဝ်ၵွပ်း ဢၼ်တေႃႇၼႃႈၵၼ်တင်း ပလၢင်ႇႁူင်းသႅင်။ ၽၢႆႇလင် ဢမၢတ်ႈၶျုၵ်ႈတႄႉ မီးၶုၼ်သိုင်ႇၽွင်းမိူင်း တၢင်ႇၸိူဝ်း ဢိၵ်ႇတင်း ပူႇႁဵင် ၼႂ်းမိူင်းသႅၼ်ဝီ ပတ်းပိုၼ်ႉၶဝ် ၼင်ႈၶုပ်ႉၶဝ်ႇဝႆႉ ၼိူဝ်ၽၢၵ်ႈမႆႉသၵ်း ဢၼ်လိူမ်ႈလႆႇဝႆႉၼၼ်ႉ။ 

သဵင်တွႆႇသဵင်တိုင်ႈ၊ ဢၼ်လၢတ်ႈၵႂၢမ်းတေႃႇၵၼ် မိူၼ်ႁွင်ႉမေႃသေႃၽဵင်း၊ ၵႂၢမ်းႁပ်ႉသတ်ႉၸႃႇ ၸိူဝ်းၼႆႉ မေႃးၼၼ်ႈၶဝ်ႈမႃးထိုင် ၼႂ်းႁွင်ႇ ၼၢင်းၶမ်းသႅင် တင်းဝၼ်းယဝ်ႉ။ ပွႆးၵၼ်ႇတေႃးၼၼ်ႉ ၶႂ်ႈႁိုင်တင်းဝၼ်း။ ၶုၼ်သိုင်ႇၽွင်းမိူင်းၶဝ် လႆႈၵၢၼ်းၶိုၼ်ႈမႃး ၽၢႆႇၼႃႈ ၸဝ်ႈၾႃႉ ၵမ်းၵေႃႉၵေႃႉသေ ၵၼ်ႇတေႃးၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်။ ယဝ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်တွင်ၵူၺ်ႈ ႁေႃႇ မၢၵ်ႇမႆႉ၊ ၶဝ်ႈသၢၼ်၊ မွၵ်ႇယႃႈ ႁႂ်ႈပဵၼ်ႁၢင်ႊ လႅမ်လႅမ်ဢွၼ်ႇယဝ်ႉ တၢင်ႇမႃးၼိူဝ် ပၢၼ်ႉငိုၼ်းပၢၼ်ႉၶမ်းသေ လႆႈၼွပ်ႇယိုၼ်ႈသၢၵ်ႈထိုင် ၸဝ်ႈၾႃႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်တႄႉ ဢမ်ႇတူင်ႉဢမ်ႇၼိုင် ယူႇၼိမ်ၼိမ်ဝႆႉလႄႈ ဢမ်ႇမိူၼ်ၵူၼ်းၼိုင်ႈၵေႃႉ။ မိူၼ်ႁုၼ်ႇႁၢင်ႊၶုၼ်ၽီၶုၼ်သၢင်ၶဝ် ဢၼ်လီၶုပ်ႉဝႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 

ပေႃးထိုင်လိူၼ်သိပ်းသွင်မူၼ်းၸမ်း ပဵၼ်ၶၢဝ်းပွႆးၵထိၼ်ႇ ဢၼ်လႆႈလူႇတၢၼ်းပၼ် ၶူဝ်းၶွင် ၸိူဝ်းဢၼ် ၸဝ်ႈမုၼ်ၶဝ် တေလူဝ်ႇ တႃႇပီႊၼႃႈပီႊလိုၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈမုၼ်ၵူႊတူၼ် ပႃးၵူၼ်းၸွမ်းၵင်ႈၸွင်ႈပၼ် ပႆယၢင်ႈၶိုၼ်ႈမႃး ၶူဝ်လႆလူင်သေ သိုပ်ႇယၢင်ႈၶဝ်ႈမႃး ၼႂ်းႁွင်ႈၺီႇလႃႇၶၢမ်ႇ ၵၢင်ႁေႃ။ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင်သမ်ႉယိုၼ်ႈလူႇ သၢင်ႇၵၢၼ်းၽႃႈလိူင်မႂ်ႇ လႄႈ သပိတ်ႈမႂ်ႇ တီႈၵူႊၸဝ်ႈၵူႊတူၼ်။ ပေႃးထိုင်ၶၢဝ်းၵၢင်ၶမ်ႈလပ်းသိင်ႇ လိူၼ်လႅင်းမႃးၼၼ်ႉ ပွႆႇႁူင်းၾႆးမိၼ်ၶိုၼ်ႈ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ တႆႈတဵၼ်းတႆႈၾႆးလူင်ၵႂႃႇၸွမ်းတၢင်း ၵူႊတီႈ။ 

ပေႃးထိုင်လိူၼ်ႁႃႈမႃးၵေႃႈ ပိုတ်ႇၸွင်ႈပဝ်းသွင်လူင်ႇထႅင်ႈၵမ်း႞ ပုၼ်ႈတႃႇပွႆးပီႊမႂ်ႇ လႄႈ ပွႆးၵၼ်ႇတေႃး ပွၵ်ႈၵမ်းသွင်။ ပွႆးၵၼ်ႇတေႃး မိူဝ်ႈလိူၼ်ႁႃႈၼႆႉ ဢမ်ႇပေႃးႁဵတ်းယႂ်ႇ မိူၼ်မိူဝ်ႈဢွၵ်ႇဝႃႇ။ လိူၼ်ႁႃႈၼႆႉ လႆႈဝႃႈ ပဵၼ်ဢၼ်မႆႈလိူဝ်ပိူၼ်ႈယဝ်ႉ။ ၵၢင်ဝၼ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇဢိတ်းလူတေႃႇ ၸၢဝ်းၵူၼ်း ဢိၵ်ႇပႃး ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်။ ဝၢႆးသေ လဝ်ႊလၢတ်ႈၵၼ် ၸိူင်ႉၼင်ႇထုင်းၼႂ်းႁၢင်ႈၼႂ်းႁေႃ ယဝ်ႉမူတ်းၵေႃႈ ၸဝ်ႈၾႃႉလူင် ပၼ်ပွၼ်းတေႃႇ ၵူၼ်းၸိူဝ်းမႃးၵၼ်ႇတေႃးမၼ်း။ ပေႃးယဝ်ႉ ၽူႈယႂ်ႇၵူၼ်းလူင် ၸိူဝ်းမႃးၵၼ်ႇတေႃး ၸဝ်ႈၾႃႉၼၼ်ႉ ႁုၼ်ႉၼူဝ်မူၼ်ႈၵျေႃႇသေ ဢွၵ်ႇၼွၵ်ႈႁေႃမႃး တႂ်ႈလႅတ်ႇမႆႈတႅင်ႈတႅင်ႈၼၼ်ႉ မိူၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇ ၶိုၼ်ႈႁူင်းႁဵၼ်းၶဝ် လီလီယဝ်ႉ။ ပေႃးၽႅဝ်ၼွၵ်ႈႁေႃၵေႃႈ ၵူၼ်းၼႂ်းဝဵင်းၶဝ် ဢဝ်ၵွၵ်းဢဝ်ပုင်း ႁူတ်းၼမ်ႉသႂ်ႇၶဝ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ ၶုၼ်သိုင်ႇၽွင်းမိူင်းၶဝ် သိုပ်ႇဢွၵ်ႇမႃးတၢင်းၼႃႈ။ ၽုင်ၵူၼ်းၵေႃႈ သုၵ်ႉသူၼ်ႈသိၼ်းသၢၼ်ၵႂႃႇမူတ်း။ ၵူၼ်းၵူႊၵေႃႉၵေႃႈ ယမ်းၼမ်ႉမူတ်းယဝ်ႉ။ ႁဵတ်းၼႆသေ တႄႇပွႆးသွၼ်းၼမ်ႉ။ 

ဢဝ်ပုင်းၼမ်ႉလူင် တၢင်ႇၼိူဝ်လေႃႉႁေ ထွင်ႈလႄႇၵၼ် တင်းဝဵင်းလႄႈ တႄႇဢဝ်ယၢမ်းၼၼ်ႉ တင်းမၢၼ်ႈတင်းဝဵင်း ဢွၼ်မူၼ်ႈၼူဝ်သိူဝ်းၵျေႃႇမူတ်းယဝ်ႉ။ ၵေႃႉႁႆႇၵွင်ၵူၼ်ႈယၢဝ်းၵေႃႈႁႆႇ။ ၵေႃႉၵႃႈၵေႃႈၵႃႈ။ မၢင်ၸိူဝ်းၵေႃႈ ပၼ်ႇတူၺ်းပိူၼ်ႈ ၵႃႈၼူၵ်ႉ ၵႃႈတူဝ်း။ ၵၢင်ဝၼ်းၵေႃႈ ၸၢႆႉလူင်းမႃးလွႆးလွႆး၊ ၸွမ်းသဵၼ်ႈတၢင်းလိၼ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၼမ်ႉပဵၼ်ၼွင်မူတ်း။ ၵူၼ်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ႁုၼ်ႉႁုၼ်ႉၶူဝ်ၶူဝ်သေ ႁႃပုင်းႁႃၵွၵ်း ႁႃၸႃႉဢၼ်သႂ်ႇလႆႈၼမ်ႉသေ လမ်းႁူတ်းၼမ်ႉၵၼ်။ ၶၢဝ်းပီႊမႂ်ႇၼႆႉ မိူၼ်တင်း လႆႈသုၵ်ႈသၢႆႇဢၢပ်ႇလၢင်ႉပႅတ်ႈ ၸိူဝ်းဢၼ်ဢမ်ႇလီဢမ်ႇငၢမ်း မူတ်းမူတ်းယူႇယဝ်ႉ။ 

လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မီးထႅင်ႈပၢင်တေႃႇပၢင်လွင်း ဢၼ်ႁဵတ်းၶူပ်ႇပီႊၼိုင်ႈပွၵ်ႈ။ ငိုၼ်းဢၼ်လႆႈတီႈ ပၢင်တေႃႇလွင်းၼႆႉ ပဵၼ်ငိုၼ်းလႆႈ တႃႇငိုၼ်းၵွင်ၵၢင်မိူင်း ပိူင်႞။ ၸဝ်ႈတႅင်ႇၶဝ် လႆႈမႃးၶႄႉၵၼ် ပၼ်ၶၼ်သေ သိုဝ်ႉဢဝ်သုၼ်ႇ ပိုတ်ႇပၢင်တေႃႇလွင်း။ ပၢင်တေႃႇလွင်း ၼိုင်ႈပွၵ်ႈၼႆႉ ၸတ်းႁဵတ်းႁိုင် ၸဵတ်းဝၼ်းသေ ၸၢမ်းၵၢမ်ႇၵၼ်ယဝ်ႉ။ ၵၢၼ်တေႃႇလွင်း ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ထီႇသၢမ်သိပ်းႁူၵ်းတူဝ်ၼၼ်ႉ ၵူၼ်းသူင်ၼမ်လိူဝ်တၢင်ႇမဵဝ်း။ ယႃႇဝႃႈၵူၼ်းတၢင်ႇၸိူဝ်းလႃႈ၊ တေႃႈၼင်ႇ ၼၢင်းယိင်း ၼႂ်းႁၢင်ႈၼႂ်းႁေႃၶဝ် ယင်းမႃးသႂ်ႇၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၸဝ်ႈတႅင်ႇၼၼ်ႉ ဢဝ်တူဝ်ထီႇ ဢၼ်တေဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ သႂ်ႇၼႂ်းတိူၵ်ႈဢွၼ်ႇၶတ်းသေႃးသေ ၽႅၼ်ဝႆႉ တီႈလၵ်းသုင်သုင်။ ယဝ်ႉၵေႃႈ လႆႈပၼ်ပွၵ်ႈၵွင်ႇ ဢၼ်ပိူၼ်ႈ တေၸၢင်ႊၸူၺ်ႉလႆႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸဝ်ႈတႅင်ႇၶဝ် ၵႆႉပၼ်ပွၵ်ႈၵွင်ႇ ဢၼ်တေၸူၺ်ႉၽိတ်းၸူၺ်ႉပိူင်ႈၼၼ်ႉ ၵမ်ႈပႃႈၼမ်။ 

ပေႃးထိုင်ၵၢင်ၶမ်ႈမႃး မီးၸုမ်းၸၢတ်ႈသႅင်းမၢၼ်ႊၶဝ် မႃးလဝ်ႇမူၼ်ႈတူၼ်ႈၸႂ် တႂ်ႈလိူၼ်တႂ်ႈလၢဝ်။ တေမီး ၼၢင်းသမီး ႁၢင်ႊလီႁၢင်ႊလဝ်း ၼိုင်ႈၵေႃႉ ၵႃႈၼႄ ႁွင်ႉၵႂၢမ်းၼႄ။ ၽွင်းမိူဝ်ႈ ၼၢင်းသမီး ႁွင်ႉၵႂၢမ်းယူႇၼၼ်ႉ တေမီး ၵူၼ်းပျၢၵ်ႈ သွင်ၵေႃႉ ယူႇႁိမ်းၶၢင်ႈမၼ်းသေ လၢတ်ႈၵႂၢမ်းယဝ်ႉယွၵ်ႇ ဢၼ်လီၶူဝ်ၼၼ်ႉ။ 

ပေႃးလူင်းၶဵင်ႇလူင်းႁၢၼ်ႉမႃးတႄႉ ၵူၼ်းၼႂ်းၸုမ်းၸၢတ်ႈသႅင်းမၢၼ်ႊၶဝ် ဢမ်ႇလႆႈႁၼ် ၶဝ်ႈလႄႇပွႆး ၸွမ်းၵူၼ်းတႆး ၸိူဝ်းဢၼ်ပဵၼ်ၸဝ်ႈပွႆးၼၼ်ႉ။ ၶဝ်ဢမ်ႇမိုတ်ႈဢမ်ႇယၢမ်ႈ ၾိင်ႈၾႃႉ လႄႈ တၢင်းၵိၼ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႄႈ ၵူဝ်ပဵၼ်ၶႆႈပဵၼ်ၼၢဝ်။ လိူဝ်ၼႆႉ ၶဝ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၶႅၼ်းသူင်တေႃႇလွင်း၊ ၶႅၼ်းမၵ်ႉလဝ်ႈ လိူဝ်သေ ၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ၵူၼ်းတင်းၼမ် ထၢင်ႇလဵၵ်ႉၶဝ်တေႉတေႉ သေတႃႉ သူင်တူၺ်းပွႆးဢၼ်ၶဝ်လဝ်ႇမူၼ်ႈတူၼ်ႈၸႂ်ၼၼ်ႉယူႇ။ တီႈဢၼ်တေတူၺ်းပွႆးၼၼ်ႉ မေးၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ် လႆႈတီႈၼင်ႈ တႅဝ်းၼႃႈသုတ်းယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼႆ ပိူၼ်ႈၸင်ႇဝႃႈ ၸဝ်ႈၾႃႉၵဵင်းတုင် ၵေႃႉ႞ တူၺ်းပွႆးပွၵ်ႈလဵဝ်သေ ယၢမ်ႈႁၵ်ႉမႅၼ်ႈ ၼၢင်းသမီး ၵေႃႉဢၼ်ၵၢၼ်ႈၶေႃး လဝ်းလဝ်းၼၼ်ႉ။ ၸဝ်ႈၾႃႉၵေႃႈ ပႆႇယၢမ်ႈႁၼ် ၼႃႈၼၢင်းသမီးလီလီသေတႃႉ ထၢမ်ဢဝ်ၵမ်းလဵဝ်။ တီႈတေႉ ၼႃႈၼၢင်းသမီးၼၼ်ႉ မီးႁွႆးဢွၵ်ႇမၢၵ်ႇ ပေႃးလၢႆးဝႆႉၼႆ။ 

လွင်ႈၼႆႉ ၶႂ်ႈၸႂ်ႈၸင်ႇ တေၸႂ်ႈတေႉယူႇ။ ဢမ်ႇၼၼ်ၵေႃႈ တေပဵၼ်လွင်ႈတၢင်း ဢၼ်ပိူၼ်ႈလၢတ်ႈယွႆႈလၢတ်ႈၶူဝ်ၵၼ် ၵူႊမိုဝ်ႉၵူႊဝၼ်းၵေႃႈ တေၸႂ်ႈယူႇ။ ပေႃးဝႃႈပွႆးယဝ်ႉၵေႃႈ ဢဝ်တူဝ်ထီႇတေဢွၵ်ႇၼၼ်ႉ လူင်းမႃးသေ ပိုတ်ႇၼႄ ၵူၼ်းတင်းၼမ်။ ၶိုၼ်းသေပၼ် ၵူၼ်းၸိူဝ်းတိူဝ်ႉထီႇ။ ၽဵဝ်ႈသိမ်း သုမ်ႉပၢင်တေႃႇလွင်းၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ ၼၢင်းၶဝ်ၵေႃႈ လႆႈၶိုၼ်းမိူဝ်းႁေႃ တီႈဢၼ်ၶဝ် မီးပုၼ်ႈၽွၼ်း တႃႇၵိူတ်ႇလုၵ်ႈ ဢိၵ်ႇပႃးပုၼ်ႈၽွၼ်း တၢင်ႇၸိူဝ်း။ 

ၵၢၼ်ၵိူတ်ႇလုၵ်ႈၼႆႉ လႆႈႁဵတ်းၸွမ်းၾိင်ႈ။ လႆႈမႃးၵိူတ်ႇၼႂ်းတေႃႇမေႃႈ ဢၼ်ၵၢႆႇဝႆႉ ၼႂ်းသူၼ်မွၵ်ႇသူၼ်မၢၵ်ႇ ဝၢင်းႁေႃ။ ၼႂ်းၶၢဝ်းတၢင်း လၢႆလၢႆပီႊၼၼ်ႉ ၼၢင်းၶမ်းသႅင် ယၢမ်ႈလႆႈၶဝ်ႈယူႇ ၼႂ်းတေႃႇမေႃႈၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လၢႆလၢႆပွၵ်ႈ။ ၼႂ်းၵႃႊယၢမ်ႈၵိူတ်ႇမႃးၼႆႉ ၵိုတ်းသီႇၵေႃႉၵွႆး။ ၼၢင်းၶမ်းသႅင် လႆႈႁူႉမႃးဝႃႈ ၵၢၼ်ဢၼ်လႆႈၵိူတ်ႇလုၵ်ႈလၢင်းပၼ် ၸဝ်ႈၾႃႉၼႆႉ မီးၽေးၼမ်တေႉတေႉ။ ယဝ်ႉၵေႃႈ လီသဵင်ႈၸႂ်ၼႃႇ။ လုၵ်ႈလၢင်းၸဝ်ႈၾႃႉ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉ မိူဝ်ႈၵေႃႉလဵၵ်ႉ လႆႈမႆႈၸႂ် ပၢႆးယူႇလီၶဝ်။ လတ်းၽၢၼ်ႇပူၼ်ႉမႃး တၢင်းပဵၼ်ၶႆႈၼၢဝ် မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉယဝ်ႉသေ ယႂ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်းမႃးၵေႃႈ ၸၢင်ႊတူၵ်းလွၵ်း ၼႂ်းၵၢၼ်ႁိမ်ႁၢင်ႈႁိမ်ႁေႃၵၼ်ထႅင်ႈ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပၢၼ်ၽၢႆႇလင်ၼႆႉတႄႉ ပေႃးၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ ၼႃႈၵၢၼ်တႃႇပုတ်ႈႁၢင်ႈတႅၼ်းႁေႃၼႆႉ ပဵၼ်ၵႃးလႃးၶၢဝ် ၸိူဝ်းမႃးပၵ်းလုမ်း တီႈလႃႈသဵဝ်ႈ  ၸတ်းၵၢၼ်မူတ်းမူတ်းယဝ်ႉ။ 

ယူႇတီႈႁူးလႅင်း ႁွင်ႇၼၢင်းၶမ်းသႅင်သေ တူၺ်းၼႆ လႆႈႁၼ် ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ၶဝ်ႈၶဝ်ႈဢွၵ်ႇဢွၵ်ႇ ဝၢင်းႁေႃ သႅၼ်ဝီ။ ၶဝ်ဢမ်ႇၵႆႉမႃး။ ၵူၺ်းၵႃႈ တၢင်းတုၵ်ႉၶၶၢၼ်ၸႂ် ဢၼ်ၵိူတ်ႇပဵၼ် ယွၼ်ႉၶဝ်ၼၼ်ႉတႄႉ ၽႂ်ဢမ်ႇလွတ်ႈလႆႈ။

ႁွင်ႈၺီႇလႃႇၶၢမ်ႇ ဢၼ်မီးၼႂ်းႁေႃသႅၼ်ဝီ ဢၼ်ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်းၶဝ် လႆႈယူႇသဝ်းမႃး မိူဝ်ႈလဵၵ်ႉ

မိူဝ်ႈပီႊၶရိတ်ႈ ၁၉၀၀ ၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ ဢိင်းၵလဵတ်ႈ ၸၢင်ႈၸုမ်းဢိၼ်ႇၸိၼ်ႇၼီႇယႃႇ ဢမႄႇရီႇၵၼ်ႇၶဝ်သေ ၵေႃႇသၢင်ႈၶူဝ်ၵိုတ်ႈ။ တီႈၶဝ်ၵေႃႇသၢင်ႈၶူဝ်လဵၵ်းလူင် တႃႇတၢင်းလႅင်ၾႆးၼၼ်ႉ ဢမ်ႇပေႃးၵႆၵၼ်တင်း ၵိုတ်ႈဢၼ်ပဵၼ်ဝႆႉ ၶူဝ်သၽႃႇဝႃႉၼၼ်ႉ။ ၶူဝ်ၵိုတ်ႈၼၼ်ႉ တေယၢဝ်းၶိုင်ႈလၵ်းၸမ်ၸမ်သေ သုင် ၈၅၀ ထတ်း။ ပဵၼ်ၶူဝ်လဵၵ်းလူင် ယႂ်ႇသေပိူၼ်ႈ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉယဝ်ႉ။ 

တီႈဢၼ်ဢမ်ႇပေႃးၵႆၵၼ်တင်းလႃႈသဵဝ်ႈၼၼ်ႉ မီးမေႃႇငိုၼ်း ၼမ်ႉတူႈ။ ပဵၼ်တီႈဢၼ်ၶုတ်းႁႃႁႄႈမႃး ႁိုင်လၢႆပၢၵ်ႇပီႊယဝ်ႉသေ ပႃးမႃးၶွပ်ႇပူဝ်းရေးသျိၼ်း ဢၼ်ပဵၼ် ၶမ်ႇပၼီႇ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် မႃးပုတ်ႈဢဝ်ဝႆႉ။ ၸႂ်ႉတိုဝ်း လၢႆးၶုတ်းႁႄႈ ပၢၼ်မႂ်ႇလႄႈ ဢမ်ႇႁိုင်သင် ပဵၼ်မႃး မေႃႇႁႄႈ ဢၼ်ဢွၵ်ႇငိုၼ်း လႄႈ ၸိုၼ်း ၼမ်လိူဝ်ပိူၼ်ႈ ၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉယူႇယဝ်ႉ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၸိူဝ်းလႆႈမႃးႁဵတ်းၵၢၼ် တီႈမေႃႇႁႄႈၼၼ်ႉ ဢမ်ႇၸႂ်ႈၵူၼ်းပိုၼ်ႉတီႈၶဝ်။ ပဵၼ် ၵႃးလႃး၊ ၵေႃႇရၶႃႈ လႄႈ ၶႄႇၶဝ်ၵွႆး။  

မိူင်းတႆးၼႆႉ ၵႆယၢၼ်ၵၼ်တင်း မိူင်းဢိင်းၵလဵတ်ႈ ဢၼ်ၼၢင်းၾႃႉလူင် ဝိၵ်ႈထူဝ်းရီးယႃးယူႇသဝ်းဝႆႉၼၼ်ႉ။ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ႁဵတ်းလိၵ်ႈႁူမ်ႈမၢႆၵၼ်တင်း လၢႆသိုင်ႇလၢႆမိူင်းယဝ်ႉၵေႃႈ ၾၢင်ႁၢင်ႊ လုမ်ႈၾႃႉတႆးၼႆႉ လႅၵ်ႈလၢႆႈၵႂႃႇယဝ်ႉ။ မိူင်းတႆး ဢၼ်မီးၼႂ်းၸေႊမိူင်းယုၼ်ၼၢၼ်ၼၼ်ႉ ပႃးၵႂႃႇၼႂ်းလႅၼ်လိၼ်မိူင်းၶႄႇ။ ၽၢႆႇမိူင်းၶႄႇ ပွႆႇၾႃႈ ၽႅၼ်ႇလိၼ်တႆး ၵမ်ႈၽွင်ႈ မွပ်ႈပၼ်ၾရၢင်ႇသဵတ်ႈယဝ်ႉ ယဵတ်ႈသႂ်ႇၼႂ်းၽႅၼ်ႇလိၼ်လၢဝ်း။ ဢိင်းၵလဵတ်ႈသမ်ႉ လႆႈမႃး ပိုၼ်ႉတီႈ ဢၼ်မီးၼႂ်းၵႄႈၵၢင် ၼမ်ႉၶူင်း လႄႈ လႅၼ်လိၼ်မိူင်းၶႄႇ ပၢၼ်မိူဝ်ႈလဵဝ်။ ပိုၼ်ႉတီႈၼၼ်ႉ ပဵၼ်သၼ်လွႆ လၢႆလၢႆသေ ႁွင်ႉဝႃႈ ၵဝ်ႈၵၢင်ႉ (ၵူဝ်းၵၢင်ႉ) ၼႆယဝ်ႉ။ မျူဝ်ႉၸႃး ၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ၵေႃႉလၢတ်ႈၵႂၢမ်းၶႄႇၵွႆးၼၼ်ႉ လႆႈမႃးသွၼ်ႈယူႇ တႂ်ႈၵၢၼ်ၽွင်းငမ်း ၸဝ်ႈၾႃႉသႅၼ်ဝီ။ 

မိူဝ်ႈပၢၼ်ဢိင်းၵလဵတ်ႈၼၼ်ႉ မီးမႃးပၵ်းပိူင် တႃႇၵႃႉယႃႈၽိၼ်ႇ ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်လႄႈ ၶႄႇၵဝ်ႈၵၢင်ႉၶဝ်ၼႆႉ ပဵၼ်မႃး ၵူၼ်းၸိူဝ်းလူင်ႉလႅၼ်ႇ ၽၢႆႇၵႃႉယႃႈၽိၼ်ႇ။ ၵူၺ်းၵႃႈ တႃႇတေလႆႈသုၼ်ႇၵႃႉယႃႈၽိၼ်ႇ ပဵၼ်တၢင်းၵၢၼ်ၼႆႉ ဢမ်ႇငၢႆႈငၢႆႈလႄႈ ၵိူတ်ႇပဵၼ်မႃး ၵၢၼ်ၵႃႉယႃႈၽိၼ်ႇ ၼွၵ်ႈတၢင်းၵၢၼ်ယူႇယဝ်ႉ။ ပေႃးၵႃႉယႃႈၽိၼ်ႇ ၼွၵ်ႈတၢင်းၵၢၼ် ၶႅၼ်းမီးၼမ်ႉတွၼ်း ၼမ်တေႉတေႉဝႃႈဝႃႈယဝ်ႉ။ ယႃႈၽိၼ်ႇ ၼိုင်ႈၸွႆႉၼႆႉ ပေႃးၶၢႆၼႂ်းမိူင်းတႆး ၶၼ်မၼ်း လႆႈမွၵ်ႈ ၆၅ ရူးပီးသေ ပေႃးၽႅဝ်ၵႂႃႇၼႂ်းမိူင်းၶႄႇတႄႉ ၼိုင်ႈၸွႆႉ လႆႈ ၂၀၀ ရူးပီးၵွၼ်ႇယဝ်ႉ။ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈၵဝ်ႈၵၢင်ႉၶဝ် မၢၵ်ႈမီးလီပဵၼ်မႃး ၸိူင်ႉၼႆလႄႈ မိူဝ်ႈၶိင်းမျူဝ်ႉၸႃးၵဝ်ႈၵၢင်ႉ ၵေႃႉပဵၼ် ၶိူဝ်းႁိူၼ်း ယၢင် မႃးၶဝ်ႈပွႆးၵၼ်ႇတေႃးၸဝ်ႈၾႃႉ တီႈႁေႃသႅၼ်ဝီ ၼိုင်ႈပီႊသွင်ပွၵ်ႈၼၼ်ႉ လႆႈႁၼ် လႅပ်ႈႁၢင်ႊမၼ်း သမ်ႇမႅၼ်ၽႅၼ်သုင်ဝႆႉတေႉယူႇယဝ်ႉ။

ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်း လႄႈ ၸဝ်ႈၾႃႉတႆး တၢင်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လႆႈၸႂ်ယႂ်ႇ တပ်ႉသိုၵ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် တႃႇတေၵေႈလိတ်ႈ ပၼ်ႁႃၼႂ်းမိူင်းၶဝ် ဢိၵ်ႇပႃးတင်း လွင်ႈလုၵ်ႉၽိုၼ်ႉ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ မိူဝ်ႈပီႊ ၁၈၉၂ ၼၼ်ႉ ၶၢင်ၸိူဝ်းယူႇၽၢႆႇႁွင်ႇၼၼ်ႉ လူင်းမႃးဝႅတ်ႉ ဝဵင်းသႅၼ်ဝီ။ ၶၢင်ၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်းသၼ်လွႆ ဢၼ်ယူႇၸွမ်းတႆးၶိူဝ်း႞။ ၼင်ႇႁိုဝ် ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်း တေပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉမႃးၼႆႉ ၶၢင်ၶဝ် လႆႈၸွႆႈထႅမ်မႃးတေႉတေႉ။ မိူဝ်ႈလဵဝ်တႄႉ ၶၢင်ၶဝ် ၸႂ်လမ်တေႃႇ ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်းဝႆႉ။

ၵျွတ်ႈ သၵွတ်ႈ ၵေႃႉၼင်ႈလုမ်းဝႆႉ တီႈလႃႈသဵဝ်ႈၵေႃႈ ၸႂ်လမ်တေႉတေႉယူႇယဝ်ႉ။ လွင်ႈဢၼ်မၼ်းထၢင်ႇယႂ်ႇတေႃႇ ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်း မိူဝ်ႈတႄႇႁူပ်ႉႁၼ်ၵၼ် တီႈမိူင်းယႆၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁၢႆလၢႆၵႂႃႇပႅတ်ႈ။ မိူဝ်ႈလဵဝ် မၼ်းႁွင်ႉ ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်းဝႃႈ ပဵၼ် “ၵူၼ်းမီးၸႂ်ႁၢႆႉ” ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းၼေးဝႃႈ လွင်ႈၶၢင်ၶဝ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်တၢင်းၽိတ်း ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်း၊ ၸဝ်ႈၾႃႉ တဵၵ်းတဵင်တေႃႇ ၶၢင်ၶဝ် ဝႃႈၼႆယဝ်ႉ။

တီႈတေႉ ၶၢင်ၶဝ်ဝူၼ်ႉဝႃႈ ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်း ၼႆႉ ၼွမ်းတေႃႇ ဢိင်းၵလဵတ်ႈႁႅင်းၼႃႇ၊ ၶွၼ်ႇဢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉ ပၼ်တေႃႇဢိင်းၵလဵတ်ႈၵေႃႈ ၼမ်ၼႃႇ ၼႆၵေႃႈ ပႃးလွင်ႈ႞ယူႇယဝ်ႉ။ မိူင်းသႅၼ်ဝီၼႆႉ ၼိုင်ႈပီႊလႂ် သႂ်ႇၶွၼ်ႇတီႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ ၁၀,၀၀၀ ရူးပီးလႄႈ မိူၼ်တင်းဝႃႈ ပေႃးငိုၼ်းလႆႈ မိူင်းသႅၼ်ဝီ မီးၼိုင်ႈပၢၵ်ႇၵေႃႈ လႆႈသႂ်ႇၶွၼ်ႇ တီႈဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ပႅတ်ႇပျႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ 

ၼၢင်းၶမ်းသႅင် လႄႈ ၼၢင်းယိင်းၼႂ်းႁၢင်ႈၼႂ်းႁေႃၶဝ် လႆႈၵူဝ်လႆႈႁႄသေ ပႂ်ႉယူႇဝႆႉ တီႈႁေႃသႅၼ်ဝီ တေႃႇပေႃး သိုၵ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် လုၵ်ႉလႃႈသဵဝ်ႈ မႃးၽႅဝ်သႅၼ်ဝီသေ ႁေႃႈလိုပ်ႈပႅတ်ႈ ၶၢင်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၶဝ်ယဝ်ႉ။ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉ ၼေးၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်း ၽိတ်းၼႆသေတႃႉ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈဝႃႈ ၵၢၼ်ဢၼ်ၶဝ် တေလႆႈႁဵတ်းသၢင်ႈ ၼႂ်းမိူင်းတႆးၼႆႉ တိုၵ်ႉမီးထႅင်ႈတင်းၼမ်လႄႈ ၶဝ်တိုၵ်ႉၸွႆႈထႅမ်ပၼ် ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်းယူႇ။ ၵၢၼ်ဢၼ်ၶဝ် တေသိုပ်ႇႁဵတ်းၼၼ်ႉ ပဵၼ်သဵၼ်ႈတၢင်း တႃႇတေၵႂႃႇၸူး မိူင်းၶႄႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ သင်ဝႃႈ ဢမ်ႇမီးလွင်ႈငမ်းယဵၼ်ၼႆ ၵၢၼ်ဢၼ်ၶဝ် ၶႂ်ႈႁဵတ်းၼၼ်ႉ တေဢမ်ႇပဵၼ်မႃးလႆႈၼၼ်ႉၼႃႇ။ 

ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ ယၢမ်ႈလႆႈၸွႆႈထႅမ်ၵႅတ်ႇၶေပၼ် ႁေႃသႅၼ်ဝီလႄႈ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် တိူဝ်းၶဝ်ႈၵႅဝ်ၸွမ်း ၵၢၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉယူႇယဝ်ႉ။ ၶဝ်ၵႆႉပၼ်ႁႅင်းဢီး၊ ၵႆႉလၢတ်ႈ၊ ၵႆႉသေႃႇသူၼ်း ၸဝ်ႈၾႃႉ။ ပေႃးဢဝ်ၵႂၢမ်းၶဝ် လၢတ်ႈတႄႉ “ႁႂ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉ မေႃႁဵတ်းသၢင်ႈ ထုၵ်ႇလႅပ်ႈတင်း ၵၢပ်ႈပၢၼ်” ၼႆယဝ်ႉ။ ၶဝ်ၶႂ်ႈႁႂ်ႈ လုၵ်ႈၸၢႆး ၸဝ်ႈၾႃႉလူင် ၵႂႃႇၶဝ်ႈႁူင်းႁဵၼ်း တီႈယၼ်ႇၵုင်ႇ။ လၢတ်ႈဝႃႈ “တေၽိုၵ်းၽွၼ်ႉ ပူၵ်းပွင်ပၼ် ၼမ်ႉၵတ်ႉၶဝ် တီႈၼၼ်ႉ” ၼႆယဝ်ႉ။

လွင်ႈတၢင်း ၸိူင်ႉၼႆၼႆႉ ၸဝ်ႈၾႃႉတႆး ယၢမ်ႈၺႃးမႃးယူႇ။ မိူဝ်ႈၵွၼ်ႇၼၼ်ႉ ႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႊၶဝ်ၵေႃႈ လၢတ်ႈၸိူင်ႉၼႆယဝ်ႉ။ ဢဝ်လုၵ်ႈလၢင်း ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ် ႁဵတ်းၶမ်းတၢႆတၢင်သေ ၵႂႃႇယူႇတီႈႁေႃၶမ်းမၢၼ်ႊ။ ၽိုၵ်းသွၼ်ပၼ် ၾိင်ႈထုင်း လႄႈ ၵႂၢမ်းလၢတ်ႈလိၵ်ႈလၢႆး မၢၼ်ႊ။ ပေႃးယဝ်ႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းသူင်ႇၶိုၼ်ႈမႃးမိူင်းတႆး တႃႇၶတ်းၶႂၢင်တေႃႇ ၸဝ်ႈဢူႈၾႃႉၶဝ်ယဝ်ႉ။

မိူဝ်ႈပီႊ ၁၉၀၂ ၼၼ်ႉ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် မႃးတင်ႈႁူင်းႁဵၼ်းၶိုၵ်ႉတွၼ်း လင်႞ တီႈမိူင်းတႆး။ ႁူင်းႁဵၼ်းၼၼ်ႉ ပိုတ်ႇဝႆႉ တီႈဝဵင်းတွင်ၵီႈ ဢၼ်မီးၼိူဝ်ၸိၵ်းလွႆ ႁိမ်းၼွင်ႁၢႆးယႃႈ။ ဢွင်ႈတီႈတပ်ႉမိူင်းသွၵ်ႇ (သတႅတ်ႈမႅၼ်း) ၼၼ်ႉ မီးဢုင်မီးၶၢႆးၼမ်၊ ယဝ်ႉၵေႃႈ ႁွၼ်ႉမႆႈတႃႇ ၵူၼ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်လႄႈ ၸင်ႇၶၢႆႉၵႂႃႇတင်ႈဝဵင်းပၵ်းလုမ်း တီႈတွင်ၵီႈ။ ၼႆလႄႈ တွင်ၵီႈၵေႃႈ ပဵၼ်မႃး မႄႈမိူင်း (ၸေႊလူင်) မိူင်းတႆး ယူႇယဝ်ႉ။ တီႈတွင်ၵီႈ မီးၶလပ်ႉဢၼ်ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် မူၼ်ႈၵျေႃႇ။ မီးသဵၼ်ႈတၢင်းလူင် သဵၼ်ႈ႞။ ယဝ်ႉၵေႃႈ မီးၶူးသွၼ် ဢိင်းၵလဵတ်ႈၵေႃႉ႞ မႃးႁဵတ်း ၽူႈၵွၼ်းႁူင်းႁဵၼ်း တႃႇလုၵ်ႈလၢၼ် ၸဝ်ႈၾႃႉၶဝ်။ 

ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်းၵေႃႈ ဝူၼ်ႉႁင်းၵွႆးမၼ်းသေ ယွမ်းႁပ်ႉ လွင်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် တုၵ်းယွၼ်းၼၼ်ႉ။ မၼ်းလိူၵ်ႈဢဝ် လုၵ်ႈၸၢႆးမၼ်း ၵေႃႉဢၼ်ၵိူတ်ႇ တီႈမေးဢွၼ်ႇ ပွႆႇၵႂႃႇၶိုၼ်ႈ ႁူင်းႁဵၼ်းဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်။ ပဵၼ်ၵေႃႉဢၼ်ဢမ်ႇမီး တၢင်းမုင်ႈမွင်း တႃႇတေၶိုၼ်ႈပဵၼ်လႆႈ ၸဝ်ႈၾႃႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၸိုဝ်ႈလုၵ်ႈၸၢႆး မေးဢွၼ်ႇၵေႃႉၼၼ်ႉ ပဵၼ် ၸဝ်ႈႁူမ်ႇၾႃႉ ၼႆယဝ်ႉ။ ၼႂ်းပီႊ ၁၉၁၅ ၸဝ်ႉၸဝ်ႉ ဝၼ်း႞ၼၼ်ႉ ၽူႈၵွၼ်းႁူင်းႁဵၼ်း ႁွင်ႉမၼ်းလႄႈ ၸဝ်ႈႁူမ်ႇၾႃႉဢွၼ်ႇ တူၵ်းၸႂ်တူၵ်းၶေႃးၵႂႃႇ။ သဵင်ၽူႈၵွၼ်းႁူင်းႁဵၼ်းၶဝ် လၢတ်ႈႁႅင်းၼႃႇလႄႈ မၼ်းလၢမ်းႁူႉဝႃႈ ထၢမ်တီႈမၼ်း သေမဵဝ်းမဵဝ်းယဝ်ႉၼႆ။ သဵင်မၼ်း ၶႂ်ႈႁႅင်းမိူၼ် မိူဝ်ႈၶူးသွၼ်ၶဝ် ယၢမ်ႈထၢမ်ဝႃႈ “ၼႆႉၸွင်ႇၸႂ်ႈ မႅဝ်းလမ်?” ဢမ်ႇၼၼ် “ၸွင်ႇမႂ်းပဵၼ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇႁၢႆႉ” ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ။ 

လၢတ်ႈၼႄသင် ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇပေႃးႁူႉပွင်ႇလီ။ ၵူၺ်းၵႃႈ ပဵၼ်လွင်ႈၸဝ်ႈဢူႈၾႃႉမၼ်း။ 

ၸဝ်ႈႁူမ်ႇၾႃႉၵေႃႈ ႁူဝ်ယုင်ႈၵႂႃႇသေ တေႃႉတႄႉတူင်ႉသူပ်းဢွၵ်ႇသဵင်ဝႃႈ “ၼူဝ်း”။ 

ၽူႈၵွၼ်းႁူင်းႁဵၼ်းၵေႃႈ ၵႂင်ၵႂႃႇပႅတ်ႈ။ မၼ်းၵူမ်ႈမႃးတၢင်းၼႃႈသေ ၶိုၼ်းထၢမ်ထႅင်ႈတင်း ၵႂၢမ်းဢၼ်တေၸၢင်ႊ ႁူႉပွင်ႇငၢႆႈဝႃႈ “ဢႃႇယူႇသေႃးရီႇ? Are you sorry?” ၼႆယဝ်ႉ။

ၵမ်းၼႆႉ ၸဝ်ႈႁူမ်ႇၾႃႉၵေႃႈ တွပ်ႇထႅင်ႈဝႃႈ “ၼူဝ်း” ၼႆယဝ်ႉ။ 

ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းတႄႉ လႆႈႁွင်ႉၵူၼ်းပႄၵႂၢမ်းၵေႃႉ႞သေ လၢတ်ႈၼႄ။ ၶၢဝ်းၼၼ်ႉၸင်ႇ ၸဝ်ႈႁူမ်ႇၾႃႉ လႆႈႁူႉ လွင်ႈၸဝ်ႈဢူႈၾႃႉမၼ်း ၶုၼ်သၢၼ်ႇတူၼ်ႈႁုင်း ၸၢမ်ႇပူႈၼွၼ်းၽႄးၵႂႃႇယဝ်ႉ ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ။ 

ဝၼ်းၼၼ်ႉ ၽူႈၵွၼ်းႁူင်းႁဵၼ်း လႆႈလၢတ်ႈၼႄ လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸၢႆး လွင်ႈတၢင်းတင်းၼမ်။ ၼႂ်းလိၵ်ႈပူင် တႅင်ႇတင်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈ/ Sanad ၼၼ်ႉတႄႉ တႅမ်ႈဝႆႉဝႃႈ ၸဝ်ႈဢူႈၾႃႉမၼ်းၼႆႉ မီးသုၼ်ႇလိူၵ်ႈလႆႈ ၵႅမ်မိူင်း ၵေႃႉတေပုတ်ႈႁၢင်ႈတႅၼ်းႁေႃ “တႃႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈ တေမၵ်းမၼ်ႈပၼ်” ဢၼ်ဝႃႈၼၼ်ႉ။  

ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်တႄႉ တိုၼ်းဢမ်ႇယွမ်းႁပ်ႉ တႃႇတေဢဝ် လုၵ်ႈၸၢႆးလူင် ၶုၼ်သၢင်ႇတူၼ်ႈႁုင်း ၶိုၼ်ႈပဵၼ်ၸဝ်ႈၾႃႉလႄႈ သူင်ႇႁႂ်ႈမၼ်းၵႂႃႇယူႇ တီႈယၼ်ႇၵုင်ႇ။ 

ပေႃးယဝ်ႉ ၶဝ်ဝူၼ်ႉထႅင်ႈ ၵေႃႉတၢမ်းလင်မၼ်း။ ၶဝ်ထတ်းသၢင်ဝႃႈ မၼ်းၵေႃႈ လႅပ်ႈမီးၸႂ်သူၺ်ႈၼိင်ႈ၊ မီးၸႂ်လုၵ်ႉၽိုၼ်ႉၼႆသေ သူင်ႇမၼ်းၵႂႃႇယူႇ တီႈမိူင်းၵုတ်ႈ ထုင်ႉမေႃႇသႅင်။

မိူဝ်ႈၼၼ်ႉ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် တႅပ်းတတ်းဝႃႈ တေပႆႇဝႆႉၸဝ်ႈၾႃႉ တီႈသႅၼ်ဝီ။ ၽွင်းယၢမ်းၼၼ်ႉ ၶဝ်တေဢဝ် ၸဝ်ႈႁူမ်ႇၾႃႉဢွၼ်ႇ လုမ်းလႃးပူၵ်းပွင်ပၼ်။ တေသွၼ်ပၼ် လိၵ်ႈဢိင်းၵလဵတ်ႈ၊ တေသွၼ်ပၼ် ပၵ်းပိူင် ၾိင်ႈမိူင်း ၵၢၼ်ၽွင်းငမ်း ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ်။ ၵူၺ်းၵႃႈ တေဢဝ်လုၵ်ႈဢွၼ်ႇၸၢႆးၼႆႉ ပၼ်ႁဵတ်းၸဝ်ႈၾႃႉယူႇႁႃႉ ဢၼ်ဝႃႈၼႆႉတႄႉ ဢိင်းၵလဵတ်ႈၶဝ် ဢမ်ႇလၢတ်ႈဝႆႉ လူင်ႈၼႃႈ။ 

ႁေႃလူင် သႅၼ်ဝီ လႆႈႁၼ်မိူဝ်ႈပႆႇလူႉလႅဝ် ၼႃႈသိုၵ်းလုမ်ႈၾႃႉပွၵ်ႈသွင်

မိူဝ်ႈၽွင်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇမီးၸဝ်ႈၾႃႉလူင် ၼင်ႈႁေႃပၵ်းလုမ်းလႄႈ ၼႂ်းႁေႃသႅၼ်ဝီၵေႃႈ တႄႇမီးမႃးလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈယူႇယဝ်ႉ။ ဝၢႆးလင် ၸဝ်ႈၾႃႉလူင် ၼွၼ်းၽႄးယဝ်ႉ ဢမ်ႇႁိုင်လၢႆလိူၼ် ၼၢင်းၶမ်းသႅင် လႆႈၶဝ်ႈတေႃႇမေႃႈ တႃႇၵိူတ်ႇလုၵ်ႈထႅင်ႈ။ ပဵၼ်ပုၼ်ႈၽွၼ်းမၼ်း ဢၼ်လႆႈႁၢပ်ႇၵိုတ်ႉတႃႇၸဝ်ႈၽူဝ်မၼ်း ၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဝၼ်းတီႈ ၂၆ လိူၼ်မေႇ ပီႊ ၁၉၁၆ ၼၼ်ႉ ၵိူတ်ႇမႃးလုၵ်ႈဢွၼ်ႇယိင်း။ မႅၼ်ႈမိူဝ်ႈၽွင်း ၾူၼ်ယွႆးဢွၼ်ႇတူၵ်းဝႆႉ။ ၾိင်ႈၶၢဝ်းၼႆႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်းဢၼ်မီး တၢင်းမုင်ႈမွင်း ၼႆၵေႃႈ ဝႃႈလႆႈယူႇ။ 

ဢမၢတ်ႈၶျုၵ်ႈ လႄႈ မေႃႁူးလႃးၶဝ် မႃးတႅမ်ႈမႃးမၢႆ လွင်ႈၸဝ်ႈယိင်းဢွၼ်ႇ ၵိူတ်ႇဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ တီႈၼိူဝ်မႂ်ႊပေႇ။ မၢတ်ႈၸႃႇမႂ်ႊပေႇၼၼ်ႉ ပဵၼ်ၽိုၼ်မၢႆတမ်း တႃႇၼပ်ႉသွၼ်ႇ တူၺ်းႁူးလႃး တင်းၸူဝ်ႈတင်းၸၢတ်ႈယဝ်ႉ။ ပေႃးယဝ်ႉၵေႃႈ ၶဝ်လိူၵ်ႈတၢင်ႇပၼ်ၸိုဝ်ႈ ႁႂ်ႈပေႃးငမ်ႇၵၼ်တင်း လုၵ်ႈဝၼ်း။ ၸိုဝ်ႈဢၼ်ၶဝ် လိူၵ်ႈတၢင်ႇပၼ်ၼၼ်ႉၸမ်း- ၸဝ်ႈႁိူၼ်းၶမ်း ၼႆယဝ်ႉ။ 

တေသိုပ်ႇထႅင်ႈ တွၼ်ႈ (၄) လုၵ်ႈၸဝ်ႈၾႃႉၵေႃႉလိုၼ်း

ၸွင်ႈပဝ်းငဝ်းႁေႃ/The White Umbrella (3rd Edition 2017)

လွင်ႈၼၢင်းယိင်းၵေႃႉ႞ ၸိုၼ်ႇႁတ်းၶတ်းတႃႉ တႃႇလွတ်ႈလႅဝ်းထၢင်ႇႁၢင်ႊ

Patricia W. Elliot တႅမ်ႈသေ ၶုၼ်ယုင်းၶဵဝ် ပိၼ်ႇတႅမ်ႈပဵၼ်လိၵ်ႈတႆး